Bir iş kazası meydana geldiğinde yapılacak ilk iş tutanak tutmak veya SGK bildirimi yapmak değildir. Öncelik insan hayatını korumak, kazanın etkisini sınırlandırmak ve ikinci bir kazanın meydana gelmesini önlemektir. Ardından olay kayıt altına alınmalı, gerekli bildirimler yapılmalı, kazanın nedenleri araştırılmalı ve benzer bir olayın tekrarını önleyecek tedbirler uygulanmalıdır.
İş kazasından sonraki birkaç dakika sağlık açısından, sonraki birkaç saat olayın doğru yönetilmesi açısından, takip eden günler ise hukuki ve idari yükümlülükler açısından önemlidir.
Hayatı koru → Alanı güvenli hâle getir → Profesyonel yardım çağır → Olayı kayıt altına al → Nedenini ortadan kaldır.
İş kazası nedir?
İş kazası yalnızca fabrikada makineye el kaptırmak veya inşaattan düşmek anlamına gelmez.
5510 sayılı Kanun kapsamında işyerinde meydana gelen kazaların yanında; işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle gerçekleşen olaylar, görevle başka bir yere gönderilme sırasında yaşanan bazı kazalar ve işveren tarafından sağlanan araçla işe gidiş-geliş sırasında meydana gelen olaylar da şartlarına göre iş kazası kapsamında değerlendirilebilir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ise iş kazasını, işyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen; ölüme neden olan veya kişinin vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen etkileyen olay olarak tanımlar.
Bu nedenle bir olayın “küçük” görülmesi, hukuken iş kazası niteliğinin bulunmadığı anlamına gelmez.
İş kazası olduğunda ilk olarak ne yapılmalıdır?
İş kazasında yapılması gerekenler belirli bir öncelik sırasına göre yürütülmelidir. Yaralıya yardım etme isteği çok doğal olmakla birlikte, kontrolsüz müdahale ikinci bir kazaya yol açabilir.
Örneğin yaralıya ulaşmak isteyen ikinci bir çalışanın elektrik akımına kapılması, kimyasal ortama korumasız girmesi veya çökmek üzere olan bir bölgeye girmesi, tek yaralının bulunduğu bir olayı birden fazla kişinin etkilendiği ağır bir kazaya dönüştürebilir.
1. Önce olay yerinin güvenliği sağlanmalıdır
Kazaya müdahale etmeden önce devam eden bir tehlikenin bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.
Örneğin aşağıdaki tehlikeler hâlen devam ediyor olabilir:
- elektrik enerjisi,
- çalışan makine veya hareketli ekipman,
- gaz kaçağı,
- kimyasal yayılım,
- yangın veya patlama riski,
- yüksekten düşebilecek parçalar,
- göçme veya çökme ihtimali,
- araç trafiği.
Bu tür bir risk devam ediyorsa kontrolsüz şekilde olay yerine girilmemelidir. Güvenli biçimde yapılabiliyorsa enerji kaynağı kesilmeli, makine durdurulmalı ve tehlikeli alan izole edilmelidir.
Kazayı gören herkesin aynı anda yaralıya koşması doğru değildir. İlk soru “Yaralıya nasıl ulaşırım?” değil, “Yaralıya güvenli şekilde ulaşabilir miyim?” olmalıdır.
Özellikle elektrik çarpması, kapalı alan, kimyasal sızıntı, yangın ve göçme olaylarında kontrolsüz kurtarma girişimleri yeni can kayıplarına neden olabilir.
2. Yaralının durumu değerlendirilmeli ve gerekiyorsa 112 aranmalıdır
Hayati tehlike, ciddi yaralanma, bilinç kaybı, solunum güçlüğü, ciddi kanama, yüksekten düşme, elektrik çarpması, ağır yanık, zehirlenme veya benzeri acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
112 ile görüşürken mümkün olduğunca şu bilgiler açık biçimde aktarılmalıdır:
- işyerinin açık adresi ve olayın tam konumu,
- kazanın türü,
- yaralı sayısı,
- yaralının bilinç durumu,
- nefes alıp almadığı,
- ciddi kanama bulunup bulunmadığı,
- olay yerinde devam eden özel bir tehlikenin olup olmadığı.
3. İlk yardım doğru kişi ve doğru yöntemle yapılmalıdır
İlk yardımın amacı hastanede yapılacak tedavinin yerine geçmek değildir. Amaç, sağlık ekibi ulaşıncaya kadar kişinin yaşamını korumak ve durumunun kötüleşmesini engellemektir.
İşyerindeki ilk yardım ve acil müdahale organizasyonunun kaza meydana gelmeden önce kurulmuş olması gerekir.
Çalışanlar eğitimlerini aşan uygulamalardan kaçınmalı ve gerektiğinde 112 görevlilerinin yönlendirmelerini izlemelidir.
Özellikle omurga yaralanması şüphesi bulunan düşmelerde yaralıyı gereksiz yere hareket ettirmek, bilinçsiz kişiye yiyecek veya içecek vermek ya da kimyasal maruziyetlerde maddenin özelliklerini bilmeden müdahale etmek durumu ağırlaştırabilir.
4. İşyeri yönetimi ve İSG organizasyonu haberdar edilmelidir
Acil sağlık müdahalesi başlatılırken veya hemen sonrasında olay, işyerinin acil durum prosedürüne uygun olarak ilgili kişilere bildirilmelidir.
- İşveren veya işveren vekili
- İş güvenliği uzmanı
- İşyeri hekimi
- İlgili bölüm yöneticisi
Buradaki amaç yalnızca idari işlem başlatmak değildir. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi kazanın teknik ve sağlık yönlerinin değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.
Devam eden bir tehlikenin başka çalışanları etkileme ihtimali varsa ilgili alanın kullanımı durdurulmalı ve gerekli güvenlik tedbirleri tamamlanmadan faaliyete yeniden başlanmamalıdır.
5. Kolluk kuvvetlerine gerekli bildirim yapılmalıdır
4/a kapsamında çalışan sigortalıların iş kazalarında işverenin, kazanın meydana geldiği yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirimde bulunması gerekir.
Özellikle ağır yaralanmalı veya ölümlü kazalarda olay yerinin gelişigüzel değiştirilmemesi önemlidir.
İnsan hayatını kurtarmak veya devam eden bir tehlikeyi ortadan kaldırmak için zorunlu müdahaleler, olay yerini koruma gerekçesiyle geciktirilmemelidir.
6. İş kazası kayıt altına alınmalıdır
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa göre işveren bütün iş kazalarının kaydını tutmak, gerekli incelemeleri gerçekleştirmek ve bunlarla ilgili rapor hazırlamak zorundadır.
Sağlıklı bir kaza incelemesinde olayın niteliğine göre aşağıdaki bilgiler değerlendirilmelidir:
- kaza tarihi ve saati,
- kazanın gerçekleştiği bölüm,
- kaza sırasında yapılan iş,
- kazaya karışan makine veya ekipman,
- yaralanmanın niteliği,
- tanık bilgileri,
- olay yeri fotoğrafları,
- kamera kayıtları,
- kullanılan ekipmanın durumu,
- çalışanın eğitim ve yetkinlik kayıtları,
- kişisel koruyucu donanım bilgileri,
- bakım ve periyodik kontrol kayıtları,
- mevcut risk değerlendirmesi,
- çalışma talimatları.
Buradaki amaç yalnızca bir “kaza dosyası” oluşturmak değil, olayın nasıl ve neden meydana geldiğini doğru biçimde ortaya çıkarmaktır.
7. İş kazası SGK’ya kaç gün içinde bildirilmelidir?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 14’üncü maddesi uyarınca işveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmelidir.
4/a kapsamındaki çalışanlar açısından SGK da aynı süreyi uygulamaktadır.
Örneğin pazartesi günü meydana gelen ve aynı gün öğrenilen bir iş kazasında, arada resmî tatil bulunmadığı varsayımıyla bildirim için son gün perşembedir.
Sigortalının işverenin kontrolü dışındaki bir yerde kaza geçirmesi ve işverenin kazayı öğrenmesine engel bir durum bulunması hâlinde üç iş günlük sürenin kazanın öğrenildiği tarihten itibaren değerlendirilmesi söz konusu olabilir.
İş kazası bildirimi SGK’nın elektronik sistemi üzerinden gerçekleştirilebilir.
İş kazasını bildirmemenin sonucu nedir?
İş kazasının süresi içerisinde bildirilmemesi yalnızca bir evrak eksikliği olarak görülmemelidir.
4/a kapsamındaki sigortalılarda bildirimin süresinde yapılmaması hâlinde mevzuat çerçevesinde idari yaptırımlar ve işverene yönelik mali sonuçlar gündeme gelebilir.
İdari para cezalarının tutarları yıllara ve işyerinin özelliklerine göre değişebildiğinden, olay tarihinde yürürlükte bulunan güncel mevzuat üzerinden kontrol edilmelidir.
8. Kaza araştırması yapılmalıdır
İş kazasından sonra yapılan en büyük hatalardan biri yalnızca şu soruya cevap aramaktır:
“Kazayı kim yaptı?”
Oysa doğru soru şudur:
“Bu kazanın meydana gelmesine hangi şartlar izin verdi?”
Sağlıklı bir kaza araştırmasında temel olarak;
- bilgiler toplanmalı,
- bilgiler analiz edilmeli,
- risk kontrol önlemleri belirlenmeli,
- eylem planı hazırlanmalı ve uygulanmalıdır.
Kaza araştırmasının amacı yalnızca bir kişiyi suçlamak değil, olayın tekrarını önleyecek yönetimsel, organizasyonel ve teknik eksiklikleri ortaya çıkarmaktır.
Örnek: Yüksekten düşme kazası nasıl araştırılmalıdır?
Bir çalışan yüksekten düştüğünde yalnızca “emniyet kemeri takmamış” demek yeterli değildir.
Şu sorular da araştırılmalıdır:
- Çalışanın düşebileceği alan neden fiziksel olarak korunmamıştı?
- Toplu korunma sistemi kurulabilir miydi?
- Ankraj noktası uygun muydu?
- Çalışana doğru ekipman verilmiş miydi?
- Ekipmanın kullanımı denetleniyor muydu?
- Çalışanın eğitimi yeterli miydi?
- Çalışma izni sistemi var mıydı?
- İş veya zaman baskısı güvenli çalışmayı etkiledi mi?
- Daha önce aynı alanda ramak kala olay yaşandı mı?
- Risk değerlendirmesinde bu tehlike tanımlanmış mıydı?
Kaza araştırmasını yalnızca çalışanın davranışına indirgemek, organizasyonun kendi eksiklerini görmesini engelleyebilir.
9. Risk değerlendirmesi yeniden gözden geçirilmelidir
Bir iş kazası, mevcut kontrol sisteminin en az bir noktada çalışmadığını gösteren önemli bir uyarıdır.
Bu nedenle kaza sonrasında yalnızca tutanak hazırlanıp dosyanın kapatılması yeterli değildir.
Kazanın gerçekleştiği faaliyet açısından şu başlıklar yeniden değerlendirilmelidir:
- mevcut tehlikeler,
- risk seviyesi,
- mevcut kontrol tedbirleri,
- ekipman güvenliği,
- çalışma yöntemi,
- çalışanların eğitimleri,
- gözetim ve denetim sistemi.
10. Düzeltici ve önleyici faaliyetler uygulanmalıdır
Kaza araştırmasından sonra “çalışanlar daha dikkatli olsun” şeklinde bir karar yeterli bir kontrol tedbiri değildir.
Mümkün olduğunca tehlikenin kaynağına müdahale edilmelidir.
Makine kazasında
Yalnızca koruyucu kapağın yeniden takılması yerine, koruyucunun çıkarılmasına ihtiyaç bırakmayan veya koruyucu olmadan çalışmayı engelleyen mühendislik çözümleri değerlendirilmelidir.
Yüksekten düşmede
Yalnızca emniyet kemerine güvenmek yerine korkuluk, uygun platform ve diğer toplu düşmeye karşı koruma sistemleri önceliklendirilmelidir.
Kimyasal kazada
Yalnızca kişisel koruyucu donanım dağıtmak yerine tehlikeli kimyasalın ikamesi, kapalı sistem ve lokal havalandırma gibi kaynağında kontrol yöntemleri değerlendirilmelidir.
Sonuç; sorumluları, tamamlanma tarihlerini ve uygulanacak teknik veya organizasyonel tedbirleri içeren ölçülebilir bir iyileştirme planı olmalıdır.
İş kazası geçiren çalışan yeniden işe döndüğünde ne yapılmalıdır?
İş kazası geçiren çalışana işe dönüşünde, çalışmaya başlamadan önce kazanın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri konusunda ilave eğitim verilmelidir.
Ayrıca çalışanın sağlık durumu ile yapacağı işin uygunluğu gerektiğinde yeniden değerlendirilmelidir.
Bu nedenle “raporu bitti, işine dönsün” yaklaşımı tek başına yeterli değildir. Çalışanın yeniden aynı riske maruz kalmaması için hem sağlık hem de çalışma koşulları yönünden gerekli kontroller yapılmalıdır.
İş kazası sonrası 10 adımlık kontrol listesi
- Devam eden tehlikeyi tespit edin.
- Kazanın büyümesini ve ikinci kazayı önleyin.
- Yaralının durumunu kontrol edin ve gerekiyorsa 112’yi arayın.
- Eğitimli kişiler tarafından uygun ilk yardımın yapılmasını sağlayın.
- Tehlikeli bölgeyi kontrol altına alın.
- İşveren, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimini bilgilendirin.
- Gerekli kolluk bildirimini gecikmeden yapın.
- Olayı ve mevcut delilleri kayıt altına alın.
- SGK bildirimini yasal süresi içerisinde gerçekleştirin.
- Kök nedenleri araştırıp düzeltici ve önleyici faaliyetleri uygulayın.
İş kazası sonrası yapılmaması gerekenler
Kazayı gizlemeyin. Küçük olduğu düşünülen yaralanmaların etkileri daha sonra ortaya çıkabilir.
Kayıtları değiştirmeyin. Kamera kayıtları, çalışma talimatları, bakım kayıtları veya vardiya bilgilerinin sonradan değiştirilmesi olayın doğru araştırılmasını engeller ve ciddi hukuki sorunlara yol açabilir.
Kazayı yalnızca çalışanın hatasına bağlamayın. İnsan davranışının arkasındaki ekipman, organizasyon, çalışma yöntemi ve yönetim koşullarını da araştırın.
Tehlike devam ederken faaliyete yeniden başlamayın. Aynı koşullar devam ediyorsa ikinci bir kaza meydana gelebilir.
Yaralıyı gereksiz şekilde hareket ettirmeyin. Özellikle yüksekten düşme ve ciddi travmalarda profesyonel sağlık yönlendirmesine uyun.
“SGK bildirimini hastane yapar” diye beklemeyin. İşverenin kendi bildirim yükümlülüğü ayrıdır.
İş kazalarında asıl hedef bildirim değil, tekrarın önlenmesidir
Bir işletmenin iş kazası yönetimindeki başarısı SGK bildirimini üç iş günü içinde yapmasından ibaret değildir.
Gerçek başarı şu üç soruya verilen cevapta görülür:
Kazanın gerçek nedenini bulabildik mi?
Aynı olayın yeniden meydana gelmesini engelledik mi?
İş kazası meydana geldikten sonra tutanak tutmak ve yasal bildirimleri yapmak gereklidir; ancak güvenlik kültürünün esas göstergesi, kazada ortaya çıkan eksikliklerin bir sonraki kaza meydana gelmeden önce giderilmesidir.
Sık Sorulan Sorular
İş kazası SGK’ya kaç gün içinde bildirilir?
4/a kapsamında çalışanlarda işveren tarafından iş kazasının, kazadan sonraki üç iş günü içerisinde SGK’ya bildirilmesi gerekir.
İş kazası polise veya jandarmaya bildirilir mi?
Evet. 4/a kapsamındaki çalışanların iş kazalarında işverenin kazanın meydana geldiği yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirimde bulunması gerekir.
Küçük yaralanmalar iş kazası sayılır mı?
Bir yaralanmanın küçük olması tek başına olayın iş kazası olmadığı anlamına gelmez. Olayın meydana gelme koşulları ve mevzuattaki iş kazası unsurlarını taşıyıp taşımadığı değerlendirilmelidir.
Hastane iş kazasını SGK’ya bildirirse işverenin bildirim yapmasına gerek var mı?
Hayır. Sağlık hizmeti sunucusunun bildirimi ile işverenin yasal bildirim yükümlülüğü birbirinden ayrıdır. İşveren kendi bildirimini yasal süresi içinde gerçekleştirmelidir.
İş kazası tutanağı yeterli midir?
Hayır. Tutanak yalnızca kayıt sürecinin bir parçasıdır. İşverenin kazayı incelemesi, gerekli bildirimleri yapması, nedenlerini belirlemesi ve olayın tekrarını önleyecek tedbirleri uygulaması gerekir.
İş kazası geçiren çalışan tekrar işe başladığında eğitim verilmesi gerekir mi?
Evet. İş kazası geçiren çalışana işe dönüşünde, çalışmaya başlamadan önce kazanın nedenleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri hakkında ilave eğitim verilmesi gerekir.
Kaynaklar
- 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu – T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
- Sosyal Güvenlik Kurumu – İş Kazası
- Sosyal Güvenlik Kurumu – İşverenin Yükümlülükleri
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü – Sıkça Sorulan Sorular
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – Kazaları ve Olayları Araştırma El Kitabı
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – Olay (Kaza) Araştırmaları: İşverenler İçin Bir Kılavuz
Mevzuat notu: İçerik Ağustos 2026 itibarıyla erişilebilen resmî kaynaklar esas alınarak hazırlanmıştır. İş kazasının niteliğine, sigortalılık statüsüne ve olayın özel koşullarına bağlı olarak farklı hukuki süreçler gündeme gelebilir.