Okul Servislerinde Çocuk Güvenliği: Alınması Gereken Önlemler

Türkiye’de okul öncesi ve zorunlu eğitim kapsamındaki öğrenciler ile kreş, gündüz bakımevi ve çocuk kulüplerine devam eden çocukların taşınması, Okul Servis Araçları Yönetmeliği kapsamında düzenlenmektedir. Yönetmelik yalnızca aracın teknik özelliklerini değil; taşımacıları, sürücüleri, rehber personeli, okul yönetimlerini ve denetim süreçlerini de ele alır.

Bununla birlikte mevzuata uygunluk güvenliğin taban seviyesidir. Gerçek koruma, kuralların her seferinde uygulanması ve uygulandığının doğrulanmasıyla oluşur.

Çocuk servislerinde alınması gereken temel güvenlik önlemleri nelerdir?

Güvenli bir okul servisinde çocukların oturarak taşınması, taşıma kapasitesinin aşılmaması, zorunlu güvenlik sistemlerinin çalışır durumda tutulması, taşıma öncesinde ve sonrasında aracın içinin kontrol edilmesi ve çocukların güvenli noktadan alınarak belirlenmiş kişiye teslim edilmesi gerekir.

Sürücü esas olarak güvenli sürüşe odaklanmalı; çocukların biniş, iniş, emniyet kemeri ve araç içi düzeni ise görev ve sorumlulukları belirlenmiş kişiler ve okul yönetiminin oluşturduğu sistemle kontrol edilmelidir.

1. Araç seçimi ve teknik güvenlik

Bir okul servis aracının yalnızca sarı renkte olması veya üzerinde “OKUL TAŞITI” yazması güvenli olduğu anlamına gelmez.

Aracın;

• Gerekli izin ve tescil şartlarını taşıması,
• Zorunlu sigortalarının geçerli olması,
• Periyodik muayenelerinin zamanında yapılması,
• Bakım ve onarım kayıtlarının bulunması,
• Teknik güvenlik donanımlarının çalışır durumda tutulması

gerekir.

Okul servislerinde araç yaşı kaç olmalıdır?

Okul Servis Araçları Yönetmeliğinin temel hükmüne göre okul servis aracı olarak kullanılacak taşıtların yaşı 12 yaşından büyük olmamalıdır. Araç yaşı, fabrikasınca imal edildiği tarihten sonra gelen ilk takvim yılı esas alınarak hesaplanır.

Sözleşme devam ederken Yönetmelikteki yaş şartını kaybeden araçların ise içinde bulunulan eğitim-öğretim yılını aşmamak kaydıyla çalışmaya devam edebilmesine ilişkin ayrıca bir hüküm bulunmaktadır.

Araçta hangi noktalar kontrol edilmelidir?

• Ruhsatta belirtilen oturma yeri sayısı aşılmamalı; çocuklar ayakta veya aynı koltuğu paylaşarak taşınmamalıdır.
• Uygulanabilir mevzuat ve geçiş hükümleri dikkate alınarak her çocuk için uygun emniyet sistemi bulunmalıdır.
• Kapılar sürücünün kontrolünde çalışmalı; otomatik kapıların açık veya kapalı olduğu sürücüye optik ve/veya akustik olarak bildirilmelidir.
• Çocukların kolayca erişebileceği cam ve pencereler Yönetmelikte öngörülen güvenlik şartlarını taşımalıdır.
• Araç içinde yaralanmaya neden olabilecek açık metal aksam bulunmamalıdır.
• “OKUL TAŞITI” işareti ile öğrenci indirip bindirme sırasında kullanılan “DUR” lambası görünür ve çalışır durumda olmalıdır.
• Camlara renkli film uygulanmamalı ve iç mekânın dışarıdan görülebilmesini engelleyen uygunsuz cam kullanılmamalıdır.
• İlgili araç ve trafik mevzuatının gerektirdiği ilk yardım, yangınla mücadele ve diğer güvenlik ekipmanları her an kullanılabilir durumda bulunmalıdır.
• Engelli çocuk taşıyan araçlar, erişilebilirlik bakımından ilgili mevzuata uygun olmalıdır.

Yönetmelik, okul servis araçlarının altı ayda bir bakım ve onarımının yapılmasını ve araç türüne göre gerekli periyodik muayenelerin zamanında tamamlanmasını öngörmektedir.

Buna ek olarak lastik, fren belirtileri, aydınlatma, kapılar, camlar, silecekler ve görünür güvenlik ekipmanlarının günlük kullanım öncesi kontrol edilmesi iyi bir işletme uygulamasıdır.

2. Emniyet kemeri doğru kullanılmalıdır

Emniyet kemerinin yalnızca araçta bulunması yeterli değildir. Yolculuk başlamadan önce takılmış, düzgün konumlanmış ve çocuğun fiziksel özelliklerine uygun olması gerekir.

Kemerin omuz bölümü boynun üzerinden değil göğüs ve omuz bölgesinden; alt bölümü ise karın üzerinden değil leğen kemiğine yakın bölgeden geçmelidir.

Çocuğun fiziksel özellikleri standart kemerin doğru konumlanmasına izin vermiyorsa, araç ve mevzuatın izin verdiği uygun çocuk koruma tertibatı değerlendirilmelidir.

Şu kullanımlar korumayı azaltabilir:

• Kemerin çok gevşek bırakılması,
• Omuz kemerinin kol altından geçirilmesi,
• Kemerin sırtın arkasına alınması,
• Çocuğun tek koltuk yerine başka çocukla koltuğu paylaşması.

Araç hareket etmeden önce kemer kontrolü tamamlanmalıdır. Çocuk yolculuk sırasında kemerini açarsa sürücünün hareket hâlindeyken müdahale etmeye çalışması yerine, araç güvenli bir yerde durdurulduktan sonra sorun çözülmelidir.

Eski model araçlarda emniyet kemeri geçiş hükümleri

Okul Servis Araçları Yönetmeliği, her öğrenci ve çocuk için üç nokta emniyet kemeri ile gerekli koruyucu tertibat öngörmektedir. Ancak bazı eski model araçlar için geçici hükümler bulunmaktadır.

3. Kamera, araç takip sistemi ve araç içi kontrol birlikte çalışmalıdır

Okul servis araçlarında araç takip sistemi bulunması zorunludur ve takip kayıtlarının en az 30 gün muhafaza edilmesi gerekir.

19 Ağustos 2025 tarihli Yönetmelik değişikliğiyle iç ve dış kamera ile kayıt cihazının, Karayolları Trafik Yönetmeliği ve Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelikte belirtilen teknik, donanım, montaj ve işletim şartlarına uygun olması düzenlenmiştir. İç kamera tüm koltukları görecek şekilde konumlandırılmalıdır.

Ancak kamera, çocuğun serviste unutulmasını önleyen aktif insan kontrolünün yerine geçmez.

Güvenli sistem en az şu katmanlardan oluşmalıdır:

1. Biniş kontrolü: Çocuğun araca bindiği isim listesi veya güvenilir dijital sistemle kaydedilir.
2. İniş ve teslim kontrolü: Çocuğun hangi noktada ve kime teslim edildiği doğrulanır.
3. Sefer sonu fiziksel kontrol: Araç boşaltıldıktan sonra en arka koltuğa kadar bütün iç bölüm fiziksel olarak kontrol edilir.

Yönetmelik hem sürücünün hem de rehber personelin görevleri arasında taşıma faaliyeti öncesinde ve sonrasında aracın içini kontrol etmeyi saymaktadır.

İyi uygulamada kontrolün yapıldığı ayrıca zaman damgası veya kontrol kaydıyla doğrulanabilir. Aracın arka bölümünde fiziksel olarak kontrol yapılmasını zorunlu kılan elektronik kontrol sistemleri de insan hatasına karşı ilave mühendislik katmanı sağlayabilir.

Kamera, konum ve çocuklara ilişkin kayıtlar kişisel veri niteliği taşıyabileceğinden erişim, saklama ve paylaşım yetkileri kişisel verilerin korunması mevzuatı dikkate alınarak belirlenmelidir.

4. Sürücü seçimi yalnızca ehliyete dayanmamalıdır

Okul servis aracı sürücülüğü, sıradan bir yolcu taşıma faaliyetinden daha yüksek dikkat ve sorumluluk gerektirir.

Güncel Yönetmeliğe göre okul servis sürücüsünün başlıca şartları arasında:

• 26 yaşından gün almış ve 66 yaşından gün almamış olmak,
• Belirli suçlar bakımından Yönetmelikte öngörülen adli şartları taşımak,
• Gerekli sınıf ve sürede sürücü belgesine sahip olmak,
• Her yıl okul servis şoförlüğüne uygun olduğuna ilişkin sağlık raporu almak,
• Her beş yılda bir psikoteknik açıdan uygunluk raporu almak,
• Yurtiçi Yolcu Taşımacılığı Sürücü Mesleki Yeterlilik Belgesine sahip olmak,
• Son beş yıllık trafik geçmişi bakımından Yönetmelikteki şartları karşılamak

bulunmaktadır.

19 Ağustos 2025 değişikliği, sürücü belgesi süresinin hesabında D sınıfı sürücü belgesi sahipleri için B sınıfında geçirilen sürenin en fazla bir yılının; D1 için ise en fazla üç yılının gerekli süreye sayılabilmesini de düzenlemiştir.

Güvenli sürüş için işletme kuralları

• Sürüş sırasında telefon kullanılmamalıdır.
• Hız yalnız yasal sınıra göre değil; yağış, görüş, yol, trafik ve çocuk hareketliliğine göre azaltılmalıdır.
• Yakın takip, sert frenleme, ani hızlanma ve saldırgan sürüş davranışı izlenmelidir.
• Sürücü yorgunluk, sağlık sorunu veya kullandığı ilaç nedeniyle güvenli sürüş yapamayacak durumdaysa sefere çıkmamalıdır.
• Onaylanmamış güzergâh değişikliği veya yetkisiz yolcu taşıma yapılmamalıdır.
• Sürücü, rehber personel veya araç değişikliği aynı gün okul yönetimine bildirilmelidir.

Sürücü performansı yalnızca kaza meydana gelip gelmediği üzerinden değerlendirilmemelidir. Hız ihlalleri, ani frenleme, rota sapmaları, geç kalma, telefon kullanımı, ramak kala olaylar ve güvenlikle ilgili şikâyetler öncü göstergeler olarak izlenebilir.

5. Rehber personelin görevi nedir?

Rehber personelin görevi yalnızca çocukların araç içinde sessiz durmasını sağlamak değildir.

Yönetmelikte rehber personelin görevleri arasında:

• Çocukların güvenli biçimde servise binmesini ve inmesini sağlamak,
• Gerektiğinde karşıdan karşıya geçişlerine yardımcı olmak,
• Araç içi düzeni sağlamak,
• Emniyet kemerlerinin takılı olup olmadığını kontrol etmek,
• Taşıma öncesinde ve sonrasında aracın içini kontrol etmek,
• Belirlenen nitelikte görünür ikaz yeleği ve yardımcı işaret ekipmanı kullanmak

gibi sorumluluklar yer almaktadır.

Rehber personel zorunluluğunda hukuki durum

Bununla birlikte Yönetmeliğin 9’uncu maddesi rehber personelin nitelik ve görevlerini düzenlemeye devam etmektedir. Birçok öğrenci taşıma uygulaması ve servis sözleşmesinde rehber personel ayrıca görevlendirilebilmektedir.

Risk yönetimi açısından özellikle okul öncesi, küçük yaş grubu, özel gereksinimli çocuklar veya yoğun servis araçlarında eğitimli ikinci bir yetişkinin bulunması güçlü bir güvenlik katmanıdır.

6. İndirme ve bindirme noktaları risk değerlendirmesine göre seçilmelidir

Servis güvenliği yalnızca aracın hareket ettiği süreyi kapsamaz. Çocuğun araca yaklaşması, araca binmesi, araçtan inmesi ve servisten uzaklaşması da riskli aşamalardır.

İndirme-bindirme noktası belirlenirken:

• Çocuk mümkün olduğunca kaldırım tarafında indirilmeli ve bindirilmelidir.
• Görüşün kısıtlı olduğu viraj, tepe üstü ve benzeri alanlardan kaçınılmalıdır.
• Servis tamamen durmadan kapı açılmamalıdır.
• Araç hareket etmeden önce kapının kapandığı ve çocuğun araçtan güvenli biçimde uzaklaştığı doğrulanmalıdır.
• Çocuğun servis aracının önünden veya arkasından kontrolsüz biçimde karşıya geçmesine izin verilmemelidir.
• Okul önlerinde servis, özel araç ve yaya akışları mümkün olduğunca ayrılmalıdır.
• Karanlık veya kötü hava koşullarında görünürlük ve aydınlatma ayrıca değerlendirilmelidir.

Okul Servis Araçları Yönetmeliği, servis araçlarının okul alanındaki indirme-bindirme yerlerini belirleme görevini okul yönetimine vermektedir.

Millî Eğitim Bakanlığının taşıma teknik şartnamelerinde de ihtiyaç duyulması hâlinde öğrenci indirme-bindirme alanları ile okul çevresinin trafik güvenliği açısından İş Güvenliği Uzmanı ve Sivil Savunma Uzman/Amirleri tarafından değerlendirilip raporlanmasına yönelik düzenleme bulunmaktadır.

Okul yönetimi bu alanları yalnızca eğitim yılı başında değil; yol düzeni, trafik yoğunluğu, inşaat, park düzeni veya çevre koşulları değiştiğinde yeniden değerlendirmelidir.

7. Çocuğun teslim zinciri yazılı ve doğrulanabilir olmalıdır

Özellikle küçük yaştaki çocuklarda “eve yakın yerde bırakmak” güvenli teslim yöntemi değildir.

Kimin çocuğu teslim almaya yetkili olduğu önceden kayıt altına alınmalı ve değişiklikler doğrulanabilir iletişim kanalları üzerinden yapılmalıdır.

Örnek bir güvenli teslim sistemi şöyle kurulabilir:

• Yetkili teslim kişileri önceden sisteme tanımlanır.
• Günlük biniş ve iniş kaydı tutulur.
• Servise binmeyen çocuk sistemde açıkça “gelmedi” olarak işaretlenir.
• Yetkisiz veya kimliği doğrulanamayan kişiye çocuk teslim edilmez.
• Teslim alınmayan çocuk araçta bırakılmaz; okulun önceden belirlenmiş prosedürü uygulanır.
• Beklenmeyen teslim değişiklikleri okul veya kayıtlı veli üzerinden doğrulanır.

Kreş ve gündüz bakımevi servislerinde özel takip zorunluluğu

Okul Servis Araçları Yönetmeliğinin 14’üncü maddesi, kreş, gündüz bakımevi ve çocuk kulübü servislerinde ayrıca;

• Evlerinden alınan çocukların isim listesinin tutulmasını,
• Çocukların kuruluş müdürüne güvenli biçimde teslim edildiğine ilişkin günlük çocuk takip/devam defteri tutulmasını,
• Gelmeyen veya teslim alınmayan çocuklar hakkında aileye bilgi verilmesini

zorunlu tutmaktadır.

Bu yaklaşımın temel amacı çocuğun yolculuğunun yalnız “servise bindi” bilgisiyle değil, teslim tamamlanana kadar kapalı çevrimli biçimde izlenmesidir.

8. Acil durum planı yalnızca dosyada kalmamalıdır

Servis işletmesinde en azından şu senaryolar için uygulanabilir prosedürler bulunmalıdır:

• Trafik kazası,
• Araç yangını veya duman,
• Ani sağlık sorunu,
• Çocuğun kaybolması veya yanlış teslimi,
• Araç arızası,
• Aşırı hava koşulları,
• Güvenlik tehdidi.

Sürücü ve görevli personel şu konularda uygulamalı hazırlığa sahip olmalıdır:

• Aracın güvenli yerde durdurulması,
• Acil çıkışların kullanılması,
• Çocukların kontrollü tahliyesi,
• 112 Acil Çağrı Merkezi’ne doğru bilgi verilmesi,
• Temel ilk yardım,
• Yangın söndürme cihazının güvenli kullanımı,
• Tahliye sonrasında çocukların sayılması,
• Okul ve velilerin belirlenmiş bir sistem üzerinden bilgilendirilmesi.

Çocuklara da yaşlarına uygun biçimde;

• Araç hareket hâlindeyken ayağa kalkmama,
• Emniyet kemerini açmama,
• Sürücünün dikkatini dağıtmama,
• Acil çıkış ekipmanlarıyla oynamama,
• Yetkisiz bir kişiyle araçtan ayrılmama

kuralları öğretilmelidir.

9. Okul, taşımacı ve veli sorumluluğu paylaşmalıdır

Okul yönetimi neleri kontrol etmelidir?

• Araç, sürücü, varsa rehber personel ve izin belgeleri,
• Sigorta ve bakım belgeleri,
• Güncel öğrenci listesi ve güzergâh,
• Yetkili teslim kişileri,
• Kapasite ve güvenli oturma düzeni,
• Sefer öncesi ve sonrası kontrol uygulamaları,
• Şikâyet kayıtları ve düzeltici faaliyetler,
• Dönemsel ve gerektiğinde habersiz saha kontrolleri.

Taşımacı neleri sağlamalıdır?

• Güncel mevzuata ve sözleşmeye uygun araç,
• Gerekli şartları taşıyan sürücü,
• Gerektiğinde nitelikli rehber personel,
• Çalışır araç takip, kamera ve diğer zorunlu güvenlik sistemleri,
• Yedek araç ve sürücüde aynı güvenlik kriterleri,
• Kaza, arıza, araç ve personel değişiklikleri için bildirim prosedürü.

Velinin her gün gözleyebileceği işaretler

• Çocuğun ayrı bir oturma yeri var mı?
• Emniyet sistemi uygun ve kullanılabilir mi?
• Araçta kapasitenin üzerinde yolcu bulunuyor mu?
• Sürücü telefon kullanıyor veya riskli sürüş yapıyor mu?
• Çocuk güvenli noktadan alınıp güvenli noktaya bırakılıyor mu?
• Plaka, sürücü veya güzergâh açıklama yapılmadan değişiyor mu?
• Çocuk servis içinde zorbalık, korku veya uygunsuz davranış yaşadığını anlatıyor mu?

Yönetmelik hükümlerine aykırılığa ilişkin şikâyetler mülki idare amirlerince değerlendirilebilir. Acil ve ciddi tehlike durumlarında ise uygun acil yardım veya kolluk kanalları kullanılmalıdır.

Güvenlik kültürü açısından etkili yöntem: Kontrolü kişiye değil sisteme bağlamak

Çocuk servislerinde en tehlikeli yönetim varsayımlarından biri, “Şoför zaten dikkat eder” veya “Çocukları zaten tanıyoruz” düşüncesidir.

Yorgunluk, rutinleşme, personel değişikliği, yoğunluk ve iletişim kopukluğu tek kişinin dikkatini zayıflatabilir. Güvenli sistem, insan hatasının tek başına kazaya dönüşmesini engelleyen katmanlar kurar.

Dört aşamalı model kullanılabilir:

Örneğin bir çocuk yanlış durakta indirilmeye çalışılmış ancak hata son anda fark edilmişse yalnızca “bir şey olmadı” denilmemelidir.

Şu sorular sorulmalıdır:

• Teslim listesi neden hatayı önlemedi?
• Güzergâh bilgisi güncel miydi?
• Personel değişikliği doğru aktarılmış mıydı?
• Çocuk ve teslim noktası nasıl doğrulanıyordu?
• Aynı hatanın başka bir çocukta tekrarını önleyecek hangi kontrol eklenecek?

Veliler için 10 maddelik okul servisi kontrol listesi

1. Aracın okul servisi için gerekli izinlerinin ve plakasının okul kayıtlarıyla eşleştiğini doğrulayın.
2. Sürücü ve varsa rehber personel bilgilerini okuldan alın.
3. Çocuğun ayrı oturma yeri ve uygun güvenlik donanımı bulunduğunu kontrol edin.
4. Kamera, araç takip sistemi ve diğer zorunlu sistemlerin denetlendiğini sorun.
5. Çocuğu teslim alabilecek kişileri okul sistemine yazılı olarak bildirin.
6. Güzergâhı ve yaklaşık yolculuk süresini öğrenin.
7. Riskli indirme-bindirme noktalarını okul yönetimine yazılı olarak bildirin.
8. Çocuğunuza kemer, oturma, araçtan güvenli inme ve yabancıyla gitmeme kurallarını öğretin.
9. Telefon kullanımı, aşırı hız, saldırgan sürüş veya zorbalık şikâyetlerini geciktirmeden bildirin.
10. Okuldan servis denetimlerinin ve sefer sonu araç içi kontrollerinin nasıl doğrulandığını sorun.

Uzman değerlendirmesi

Dr. Umut ELBİR
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı — Güvenlik Kültürü Uzmanı

Sık sorulan sorular

Okul servisinde emniyet kemeri zorunlu mudur?

Okul Servis Araçları Yönetmeliği her öğrenci ve çocuk için üç nokta emniyet kemeri ve gerekli koruyucu tertibat öngörmektedir. Ancak 2017 ve daha eski bazı araçlar için model yılına göre 2027, 2028 ve 2029’a uzanan geçiş hükümleri bulunmaktadır. Güvenlik açısından geçici muafiyetten bağımsız olarak uygun ve çalışır bir emniyet sistemi tercih edilmelidir.

Okul servisinde kamera bulunması gerekir mi?

Evet. Güncel Yönetmelik, tüm koltukları görecek biçimde konumlandırılmış ve ilgili teknik mevzuata uygun iç ve dış kamera ile kayıt cihazı bulunmasını öngörmektedir.

Serviste çocuk ayakta taşınabilir mi?

Hayır. Taşıma sınırı aracın trafik tescil belgesindeki oturma yeri sayısına göre belirlenir. Öğrenci ve çocukların oturarak, güvenli ve rahat biçimde taşınması gerekir.

Çocuğu servisten kim teslim alabilir?

Özellikle küçük çocuklarda teslim alacak kişiler önceden okul ve veli tarafından belirlenmeli; değişiklikler güvenilir ve doğrulanabilir bir iletişim yöntemiyle yapılmalıdır. Kreş, gündüz bakımevi ve çocuk kulübü servislerinde günlük çocuk takip ve teslim sürecine ilişkin ayrıca özel hükümler bulunmaktadır.

Çocuğun serviste unutulması nasıl önlenir?

Tek bir güvenlik yöntemi yeterli değildir. Biniş ve iniş kaydı, araç içi kontrol, varsa rehber personelin bağımsız kontrolü ve mümkün olduğunda elektronik doğrulama sistemleri birlikte kullanılmalıdır. Yönetmelik sürücü ve rehber personelin taşıma öncesinde ve sonrasında aracın içini kontrol etmesini açıkça görev olarak düzenlemektedir.

Okul servisinde rehber personel zorunlu mudur?

Bu konuda tek cümlelik genel cevap vermek doğru değildir. Okul Servis Araçları Yönetmeliğinin belirli öğrenci gruplarında rehber personel bulundurulmasına ilişkin 5/2-b bendinin yürütmesi Danıştay tarafından durdurulmuştur. Bununla birlikte Yönetmelik rehber personelin nitelik ve görevlerini düzenlemeye devam etmekte; bazı taşıma programları, ihale şartnameleri ve sözleşmeler rehber personel görevlendirilmesini ayrıca öngörebilmektedir. Somut servis için güncel şartlar okul ve yetkili idareden doğrulanmalıdır.

Kaynaklar

1. Okul Servis Araçları Yönetmeliği, Resmî Gazete, 25 Ekim 2017, Sayı 30221 ve güncel değişiklikleri.
2. Okul Servis Araçları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 19 Ağustos 2025, Sayı 32991.
3. Millî Eğitim Bakanlığı, Öğrenci Taşıma Hizmetleri Daire Başkanlığı – 2026–2027 taşıma dokümanları.
4. Millî Eğitim Bakanlığı – Öğrenci Servisi Planlama, Takip, Kontrol, Bilgilendirme ve Yönetim Sistemi Yönergesi ve Teknik Şartnamesi.
5. Millî Eğitim Bakanlığı – İlk/Ortaöğretim Öğrenci Taşıma Teknik Şartnameleri.
6. Danıştay Sekizinci Dairesi, 2 Şubat 2022 tarihli E.2021/5662 sayılı yürütmenin durdurulması kararı.
7. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı – Okul Servis Araçları Yönetmeliği, kreş, gündüz bakımevi ve çocuk kulübü servislerine ilişkin hükümler.