OSGB, yani Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi, işyerindeki sağlık ve güvenlik çalışmalarının belirli bir sistem içinde yürütülmesine destek veren yetkilendirilmiş bir yapıdır.
İşyerinde bir risk varsa, bu riskin çalışan zarar görmeden önce fark edilmesi gerekir. Makinenin koruyucusu yoksa, elektrik tesisatında sorun varsa, çalışan uygun olmayan bir yöntemle yük kaldırıyorsa veya kullanılan kimyasal yanlış depolanıyorsa olayın kazaya dönüşmesini beklemek doğru değildir.
Bu nedenle OSGB hizmetini yalnızca “yasal zorunluluğu tamamlayalım” mantığıyla ele alan işletmeler ile gerçekten risklerini yönetmek amacıyla kullanan işletmeler arasında ciddi fark oluşur.
OSGB Nedir?
OSGB, Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ifadesinin kısaltmasıdır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilen bu kuruluşlar, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği alanında hizmet sunar.
Bir OSGB bünyesinde iş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri ve mevzuatta gerekli görülen durumlarda diğer sağlık personeli bulunabilir. Ancak OSGB’yi yalnızca bu kişilerin bir araya geldiği bir yapı olarak görmek eksik kalır.
Asıl mesele, işyerinin sağlık ve güvenlik ihtiyaçlarının düzenli ve sistematik biçimde takip edilmesidir.
İşletmelerin yaptığı ilk hatalardan biri teklif alırken yalnızca “kaç çalışan var?” ve “fiyat ne kadar?” sorularına odaklanmaktır. Oysa öncelikle işyerinin risk yapısına bakılması gerekir.
Bir yazılım ofisiyle metal üretim tesisi aynı şekilde değerlendirilemez. Bir kafeyle kimyasal üretim işletmesinin ihtiyaçları da aynı değildir. Çalışan sayısı benzer olsa bile yapılan iş farklıysa verilecek İSG hizmetinin içeriği de farklı olmak zorundadır.
OSGB Hizmetleri Nelerdir?
OSGB hizmetlerinin kapsamı işletmenin tehlike sınıfına, çalışan sayısına, yaptığı işe, kullandığı ekipmanlara ve çalışma ortamına göre değişir.
Genel olarak OSGB hizmetleri şu başlıkları kapsayabilir:
- İş güvenliği uzmanlığı hizmeti,
- işyeri hekimliği hizmeti,
- gerektiğinde diğer sağlık personeli hizmeti,
- sağlık gözetimi,
- risk değerlendirmesi çalışmalarına destek,
- çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri,
- acil durum hazırlıkları ve tatbikatlar,
- saha kontrolleri,
- uygunsuzlukların takibi,
- iş kazalarının ve ramak kala olayların değerlendirilmesi.
Asıl ölçüt, çalışma ortamındaki risklerin ne kadar tespit edildiği ve ne kadarının gerçekten kontrol altına alındığıdır.
İş Güvenliği Uzmanı Hizmeti Nedir?
İş güvenliği uzmanının görevi, işyerinde oluşabilecek tehlikeleri önceden görmek ve bu tehlikelerin kazaya dönüşmesini önleyecek tedbirler konusunda işverene rehberlik etmektir.
Bunun için uzman sahayı tanımalıdır.
İşyerindeki makineleri, çalışma yöntemlerini, kullanılan ekipmanları, çalışan davranışlarını ve yapılan işin günlük akışını görmeden yalnızca belgeler üzerinden sağlıklı bir değerlendirme yapmak her zaman mümkün olmaz.
İş güvenliği uzmanı örneğin açık bir elektrik panosu gördüğünde yalnızca “uygunsuzluk var” dememelidir. Riskin ne olduğunu, kimleri etkileyebileceğini, nasıl kontrol altına alınabileceğini ve hangi tedbirin öncelikli olduğunu da ortaya koymalıdır.
İşyeri Hekimi Hizmeti Nedir?
İşyeri hekimi çalışanların sağlık durumunu yapılan iş ve çalışma ortamıyla birlikte değerlendirir.
Bu hizmeti yalnızca işe giriş muayenesiyle sınırlamak doğru değildir. Çalışma hayatındaki bazı etkiler zaman içerisinde ortaya çıkabilir.
Gürültülü ortamda çalışan bir personelin maruziyeti, masa başında çalışan bir personelle aynı değildir. Kimyasallarla çalışan kişinin sağlık açısından izlenmesi gereken noktalarla sürekli araç kullanan çalışanın değerlendirilmesi gereken koşullar da farklıdır.
Bu nedenle sağlık gözetiminin işyerine özgü olması gerekir.
Aynı zamanda “Çalışanın yaptığı iş sağlığını nasıl etkileyebilir?” sorusunun da cevabı aranmalıdır.
Diğer Sağlık Personeli Hizmeti
Bazı işyerlerinde mevzuatta belirtilen koşullara bağlı olarak diğer sağlık personeli hizmetine de ihtiyaç duyulabilir.
Bu durum işyerinin tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve mevcut organizasyon yapısıyla birlikte değerlendirilir.
Diğer sağlık personeli, işyeri hekiminin yürüttüğü sağlık gözetimi çalışmalarına destek verebilir ve ilgili kayıtların düzenli biçimde tutulmasına katkı sağlayabilir.
Her işletmede aynı kadronun bulunması gerektiği şeklinde bir yaklaşım doğru değildir. İşyerinin hangi profesyonellere ne ölçüde ihtiyaç duyduğu güncel mevzuat ve işyerinin özellikleri üzerinden belirlenmelidir.
Risk Değerlendirmesi OSGB Hizmetlerinde Neden Önemlidir?
Risk değerlendirmesi, iş güvenliği sisteminin merkezindeki çalışmalardan biridir.
Önce tehlike belirlenir, ardından bu tehlikenin ne kadar ciddi bir zarara yol açabileceği değerlendirilir ve riskin azaltılması için yapılması gerekenler belirlenir.
Bazı işletmeler risk değerlendirmesini bir kez hazırlatıp yıllarca aynı belgeyi kullanmaktadır. Oysa işyeri sürekli değişebilir:
- Yeni makineler gelebilir,
- çalışan sayısı değişebilir,
- farklı hammaddeler kullanılabilir,
- üretim yöntemi değişebilir,
- yeni çalışma alanları veya süreçleri oluşabilir.
İyi bir risk değerlendirmesi işyerini gerçekten anlatmalıdır. Tehlikenin ne olduğu, kimlerin etkilenebileceği, mevcut önlemlerin yeterli olup olmadığı ve yapılacak iyileştirmenin kim tarafından ne zaman tamamlanacağı açık biçimde takip edilmelidir.
Risk değerlendirmesinin değeri sayfa sayısından değil, alınan tedbirlerden gelir.
OSGB Çalışanlara İş Güvenliği Eğitimi Verir mi?
OSGB bünyesindeki profesyoneller, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin planlanmasına ve yürütülmesine destek verebilir.
Ancak eğitim, herkesin aynı salona girip aynı sunumu izlemesi anlamına gelmemelidir.
Çalışan yaptığı işle ilgili riski öğrenmelidir.
Forklift kullanan çalışanla mutfakta çalışan kişinin karşılaşabileceği tehlikeler farklıdır. Yüksekte çalışan personelin bilmesi gerekenlerle ofiste çalışan personelin ihtiyaçları aynı değildir.
Eğitimin işe yaraması için çalışan şu soruların cevabını net biçimde almalıdır:
- Bunu neden yapmam gerekiyor?
- Yapmazsam ne olabilir?
- Doğru çalışma yöntemi nedir?
Eğitim sonunda yalnızca imza listesi oluşuyor ancak davranış değişmiyorsa eğitimin etkinliği yeniden değerlendirilmelidir.
Acil Durum Planları ve Tatbikatlar Nasıl Ele Alınmalıdır?
Yangın çıktığında ne yapılacağı olay başladıktan sonra belirlenmez.
Acil durum hazırlığının amacı, olay meydana gelmeden önce kimin ne yapacağının bilinmesini sağlamaktır.
İşyerinde yangın, deprem, patlama, kimyasal sızıntı veya faaliyet alanına özgü başka acil durumlar oluşabilir.
Önceden belirlenmesi gereken başlıca konular şunlardır:
- Çalışanların kullanacağı çıkışlar,
- acil durum görevlileri,
- toplanma alanı,
- tahliye yöntemleri,
- işyerine özgü acil durum senaryoları.
Tatbikat sırasında bir kapının açılamadığı, tahliye yolunun kapalı olduğu veya çalışanların toplanma alanını bilmediği görülürse bu faydalı bir tespittir. Çünkü gerçek olay yaşanmadan önce düzeltme şansı vardır.
Sağlık Gözetimi Neden Yapılır?
Sağlık gözetiminin amacı çalışanı yalnızca hastalık açısından değerlendirmek değildir. Çalışma ortamındaki risklerin çalışan sağlığı üzerindeki etkilerinin izlenmesi de sürecin parçasıdır.
Gürültülü ortam, kimyasal maddeler veya ergonomik risklerin bulunduğu çalışma koşulları farklı sağlık gözetimi ihtiyaçları ortaya çıkarabilir.
Bu nedenle standart paket yaklaşımından uzak durmak gerekir.
Her çalışan için aynı tetkiklerin yapılması yerine, yapılan işin risklerine göre hangi sağlık gözetiminin gerekli olduğunun belirlenmesi daha doğru bir yaklaşımdır.
OSGB Hizmeti Almak Zorunlu mudur?
Bu konuda sık görülen yanlışlardan biri, her işverenin mutlaka özel bir OSGB şirketiyle anlaşmak zorunda olduğunun düşünülmesidir.
Asıl yükümlülük, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yerine getirilmesidir.
İşveren, mevzuattaki şartlara göre gerekli İSG profesyonellerini kendi bünyesinden görevlendirebilir veya yetkili hizmet sağlayıcılardan hizmet alabilir.
Asıl soru: “İşyerinin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri gerçekten yerine getiriliyor mu?”
OSGB ile Anlaşınca İşverenin Sorumluluğu Biter mi?
Hayır.
İşveren dışarıdan iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi hizmeti aldığında işyerindeki sorumluluğunu tamamen devretmiş olmaz.
OSGB profesyonelleri tespit yapabilir, rapor hazırlayabilir, öneride bulunabilir ve sürecin takibine destek verebilir.
Ancak değiştirilmesi gereken ekipmanın değiştirilmesi, eksik korkuluğun yaptırılması veya güvenli çalışma yönteminin işletmede uygulanması işverenin yönetim gücüyle ilişkilidir.
İşveren ise bu uzmanlığın sahaya yansımasını sağlamak zorundadır.
OSGB Fiyatları Nasıl Belirlenir?
OSGB fiyatları için herkese uygulanabilecek tek bir rakam vermek doğru olmaz. İki işletmenin çalışan sayısı aynı olsa bile ihtiyaç duyduğu iş sağlığı ve güvenliği hizmeti tamamen farklı olabilir.
OSGB fiyatlarını etkileyebilecek başlıca faktörler şunlardır:
- Çalışan sayısı,
- işyerinin tehlike sınıfı,
- faaliyet konusu,
- iş güvenliği uzmanı ihtiyacı,
- işyeri hekimi hizmeti,
- gerekli hizmet süresi,
- çalışma sahalarının sayısı,
- işletmenin lokasyonu,
- vardiyalı çalışma,
- birden fazla şehirde veya lokasyonda faaliyet gösterilmesi,
- hizmet kapsamına eklenen ilave çalışmalar.
Bu nedenle “OSGB fiyatı nedir?” sorusunun doğru cevabı genellikle işletmenin özellikleri incelendikten sonra verilebilir.
OSGB Teklifleri Neden Birbirinden Farklıdır?
Aynı işletme farklı OSGB’lerden farklı teklifler alabilir. Bunun temel nedenlerinden biri hizmet kapsamlarının aynı olmamasıdır.
Bir teklif yalnızca temel görevlendirme hizmetini kapsarken başka bir teklifte daha yoğun saha takibi, eğitim, raporlama veya farklı destekler bulunabilir.
OSGB Fiyat Teklifi Alırken Hangi Bilgiler Verilmelidir?
Sağlıklı bir teklif hazırlanabilmesi için OSGB’nin işletmeyi yeterince tanıması gerekir.
Teklif alınırken mümkünse şu bilgiler verilmelidir:
- Çalışan sayısı,
- faaliyet alanı,
- tehlike sınıfı,
- işyerinin lokasyonu,
- işyeri ve şube sayısı,
- vardiyalı çalışma durumu,
- üretim yapılıp yapılmadığı,
- kullanılan makineler ve özel prosesler,
- kimyasal kullanımı,
- talep edilen hizmetlerin kapsamı.
Ne kadar doğru bilgi verilirse alınan teklif de işletmenin gerçek ihtiyacına o kadar yaklaşır.
En Ucuz OSGB Her Zaman En Avantajlı Seçenek midir?
Hayır.
Fiyat işletmeler açısından elbette önemlidir. Ancak tek karar ölçütü hâline geldiğinde hizmetin gerçek niteliği gözden kaçabilir.
Daha düşük maliyetli bir teklif ilk bakışta cazip olabilir. Ancak saha ziyaretleri yetersiz kalıyorsa, tespit edilen sorunlar takip edilmiyorsa veya işletme ihtiyaç duyduğunda uzmanına ulaşamıyorsa hizmetin gerçek değeri düşer.
OSGB Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
OSGB seçiminde öncelikle kuruluşun yetkili olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Ardından şu noktalar değerlendirilmelidir:
- Görevlendirilecek profesyonellerin deneyimi,
- sektör tecrübesi,
- saha takibinin niteliği,
- işyeri hekimi hizmetinin kapsamı,
- raporlama sistemi,
- iletişim ve ulaşılabilirlik,
- tespit edilen uygunsuzlukların takip yöntemi.
Özellikle sektör deneyimi önemlidir. İnşaat sahasının risklerini bilen bir uzmanla yalnızca ofis ortamında çalışmış bir uzmanın saha deneyimi aynı olmayabilir.
İyi bir raporlama sistemi yalnızca “şu eksik” dememeli; riskin ne olduğunu ve hangi adımların atılması gerektiğini açık biçimde ortaya koymalıdır.
OSGB Hizmetlerinde En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
İşletmeler bazen OSGB ile sözleşme yaptıktan sonra iş sağlığı ve güvenliği konusunun tamamen çözüldüğünü düşünür.
Aslında süreç tam o noktada başlar.
- Uzmanın tespit ettiği sorunların giderilmemesi,
- eğitim yapıldığı halde riskli davranışların takip edilmemesi,
- ramak kala olayların kayıt altına alınmaması,
- risk değerlendirmesinin yıllarca güncellenmeden kullanılması,
- belge varlığının güvenli çalışma ortamı ile karıştırılması
OSGB hizmetlerinin etkinliğini önemli ölçüde azaltabilir.
Ramak Kala Olayları Neden Takip Edilmelidir?
Ramak kala, zarar oluşmadan atlatılan ancak biraz farklı koşullarda kazaya dönüşebilecek olaydır.
Bunu işletmenin ücretsiz uyarısı olarak görmek mümkündür.
Bir forklift çalışanın birkaç santimetre yakınından geçiyorsa ve kaza olmuyorsa “sorun yok” demek yerine neden bu kadar yaklaştığı araştırılmalıdır.
- Yaya yolu mu eksik?
- Görüş alanı mı yetersiz?
- Hız sınırı mı uygulanmıyor?
- Çalışanlar yeterince bilgilendirilmedi mi?
Bu soruların cevapları bulunursa gerçek kaza yaşanmadan önce önlem almak mümkün olur.
Güvenlik Kültürü Açısından OSGB Hizmetleri
Güvenlik kültürü yalnızca iş güvenliği uzmanının işi değildir.
Yönetici, çalışan, taşeron, ziyaretçi ve işyerindeki diğer herkes sistemin bir parçasıdır.
Çalışan bir tehlikeyi bildirdiğinde “işimizi yavaşlatma” cevabını alıyorsa orada güvenlik kültüründen söz etmek zorlaşır.
Tam tersine çalışan gördüğü riski rahatça bildirebiliyor ve yönetim bu bildirimi gerçekten değerlendiriyorsa farklı bir çalışma ortamı oluşur.
Etkili Bir OSGB Hizmeti Nasıl Anlaşılır?
Bunun en iyi göstergesi işyerindeki gerçek değişimdir.
- Tehlikeler eskisine göre daha hızlı tespit ediliyor mu?
- Çalışanların risk bildirimleri dikkate alınıyor mu?
- Uygunsuzluklar kapatılıyor mu?
- İş kazalarından sonra tekrarını önleyecek değişiklikler yapılıyor mu?
- Yöneticiler işyerindeki riskleri biliyor mu?
- İş güvenliği uzmanı sahaya hâkim mi?
- İşyeri hekimi çalışanların yaptığı işleri tanıyor mu?
Bu soruların cevapları olumluysa OSGB hizmetinin işletmeye gerçek katkı sağladığını söylemek daha kolaydır.
OSGB Hizmeti Sadece Evrak Hizmeti Değildir
İş sağlığı ve güvenliğinde en tehlikeli yanılgılardan biri, belge varsa güvenliğin de sağlandığını düşünmektir.
Risk değerlendirmesi olabilir. Eğitim formları hazırlanmış olabilir. Acil durum planı ve kontrol listeleri bulunabilir.
Ancak çalışan yüksekten düşme riskiyle çalışmaya devam ediyorsa dosyanın eksiksiz olması işyerini güvenli yapmaz.
OSGB hizmetinin amacı kağıt üzerinde güvenli görünen değil, çalışanların gerçekten güvenli biçimde çalışabildiği bir işyeri oluşturmaya katkı sağlamaktır.
İşverenin OSGB Sürecindeki Rolü Nedir?
İşveren sürecin dışında değildir. Tam tersine, sistemin merkezindedir.
İş güvenliği uzmanı bir makinenin tehlikeli olduğunu tespit edebilir. İşyeri hekimi bir çalışma şeklinin sağlık açısından sorun yaratabileceğini belirtebilir. OSGB çeşitli öneriler sunabilir.
Ancak gerekli ekipmanın alınması, çalışma yönteminin değiştirilmesi veya bütçenin ayrılması işletme yönetiminin kararıdır.
Bu nedenle iyi bir OSGB ile çalışmak kadar, OSGB’den gelen tespitleri dikkate alan bir işletme yönetimine sahip olmak da önemlidir.
OSGB Hizmetlerinin İşletmeye Katkısı Nedir?
Doğru yürütülen OSGB hizmetleri yalnızca mevzuata uyum sağlamak amacıyla kullanılmaz.
İş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesine destek olurken üretim sürekliliğine de katkı sağlayabilir.
Çalışma ortamındaki sorunların erkenden görülmesi, işletmenin daha büyük problemler ortaya çıkmadan müdahale etmesini sağlayabilir.
Düzenli raporlama yapan, risklerini takip eden ve uygunsuzlukları kapatan işletmeler zaman içinde kendi güvenlik hafızasını oluşturur.
Böylece hangi sorunların tekrarlandığı, hangi birimlerde daha fazla risk bulunduğu ve hangi önlemlerin etkili olduğu daha net görülebilir.
OSGB Hizmeti Alırken İşverenin Sorması Gereken Sorular
OSGB seçmeden önce birkaç doğrudan soru sormak birçok sorunu daha başlangıçta önleyebilir.
- İşyerimize hangi sıklıkta geleceksiniz?
- Tespit edilen uygunsuzlukları nasıl takip edeceksiniz?
- Görevlendireceğiniz uzman sektörümüzü tanıyor mu?
- İşyeri hekiminin hizmet kapsamı nedir?
- Eğitimler standart mı olacak, yoksa yaptığımız işe göre mi hazırlanacak?
- İş kazası yaşandığında nasıl destek vereceksiniz?
- Teklifte hangi hizmetler dahil, hangileri ayrıca ücretlendiriliyor?
OSGB Fiyatı mı, OSGB Hizmet Kalitesi mi?
Aslında ikisini birbirinden ayırmak doğru değildir.
İşletmenin bütçesine uygun hizmet alması gerekir; ancak alınan hizmetin gerçek ihtiyacı karşılaması da gerekir.
Pahalı olan her hizmet iyi olmadığı gibi ucuz olan her hizmet de kötü değildir.
Temel mesele, ödenen fiyat karşılığında hangi hizmetin alındığını bilmektir.
OSGB seçiminde çalışan sayısı, tehlike sınıfı, saha hizmeti, uzman deneyimi, hekim desteği, raporlama sistemi, iletişim ve takip süreçleri birlikte değerlendirilmelidir.
İş Sağlığı ve Güvenliğinde Asıl Mesele Nedir?
OSGB hizmetlerinin tamamı tek bir temel amaca bağlanır: Çalışanın işe geldiği gibi sağlıklı biçimde evine dönebilmesi.
Bunun yolu kazadan sonra suçlu aramaktan değil, kazadan önce riski bulmaktan geçer.
İşyeri hekimi sağlık riskini değerlendirir.
Çalışan sahadaki problemi bildirir.
İşveren gerekli tedbiri uygular.
Bu zincirin bir halkası çalışmadığında sistem zayıflar.
OSGB seçerken mesele yalnızca sözleşme imzalamak veya en uygun fiyatı bulmak olmamalıdır. İşyerini gerçekten tanıyan, sahaya çıkan, gördüğü problemi açıkça söyleyen ve çözüm sürecini takip eden bir hizmet anlayışı aranmalıdır.