Parklarda elektrik kaçağı; elektrikli oyun araçları, aydınlatma tesisatı, kablolar ve bağlantı noktalarındaki arızalar nedeniyle ciddi bir güvenlik tehlikesine dönüşebilir. Çocukların dokunduğu bir yüzeyin tehlikeli gerilim altında kalması ağır yaralanmalara yol açabilir. Güvenlik; dış ortama uygun ekipman, doğru elektriksel koruma, düzenli bakım ve arıza şüphesinde kullanımın derhal durdurulmasıyla sağlanır.
24 Kasım 2025’te İstanbul Bağcılar’daki Plevne Parkı’nda yaşanan olay, bu tehlikeyi somut biçimde gündeme getirdi. DHA’nın haberine göre, parkta jetonla çalışan oyuncak motosikletlere binen beş çocuk elektrik akımına kapıldı. Çocuklar sağlık ekiplerinin ilk müdahalesinin ardından farklı hastanelere götürüldü. İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü çocukların genel durumlarının iyi olduğunu açıklarken park belediye ekipleri tarafından mühürlendi.
Olayın kesin teknik nedeninin belirlenebilmesi için teknik inceleme bulguları gerekir. Haber görüntülerinden hareketle belirli bir koruma elemanının bulunmadığı, arızalı olduğu veya olayın tek bir teknik nedenden kaynaklandığı sonucuna varılamaz.
Parklarda elektrik çarpması nasıl meydana gelir?
Elektrik çarpması, insan vücudunun farklı elektriksel potansiyele sahip noktalar arasında akım yolunun parçası hâline gelmesiyle meydana gelebilir.
Örneğin yalıtımı bozulmuş bir iletkenin metal gövdeye temas etmesi, normal şartlarda güvenle dokunulması gereken bir yüzeyin tehlikeli gerilim altında kalmasına neden olabilir. Koruma sistemi arızayı yeterince hızlı şekilde devreden ayırmazsa yüzeye dokunan kişi elektrik akımına maruz kalabilir.
Bir parkta değerlendirilmesi gereken noktalar yalnızca elektrikli oyuncaklardan ibaret değildir:
- Elektrikli veya jetonlu oyun araçları,
- aydınlatma direkleri ve erişilebilir kapakları,
- zeminden veya yapı elemanlarından geçen kablolar,
- priz ve bağlantı kutuları,
- elektrik panoları,
- suya veya neme maruz kalabilecek elektrik bağlantıları.
Açıkta iletken görülmesi, kırık bir bağlantı kapağı, ezilmiş veya kesilmiş kablo, yanık izi, gevşek parça ya da bantla yapılmış geçici bir elektrik onarımı ciddi bir uyarı olarak değerlendirilmelidir.
Arızalı veya hasarlı elektrikli ekipman kullanılmamalı; onarım yalnızca gerekli teknik yeterliliğe sahip kişiler tarafından yapılmalıdır.
Yağmur ve sulama neden riski artırabilir?
Nemli ve ıslak ortamlar elektrik çarpması riskinin değerlendirilmesinde özellikle dikkate alınmalıdır. Yağmurun yanı sıra çim sulama sistemleri, temizlik suyu ve zeminde biriken sular da elektrik ekipmanlarının bulunduğu alanlarda risk oluşturabilir.
Dışarıda kullanılan elektrikli cihaz ve bağlantıların, karşılaşabilecekleri çevre koşullarına uygun şekilde seçilmiş ve korunmuş olması gerekir.
Dış ortamda kullanılan ekipmanlarda su girişi, mekanik hasar ve çevre koşullarına uygunluk düzenli bakımın önemli parçalarıdır.
Topraklama ve kaçak akım koruması nasıl değerlendirilmelidir?
Topraklama
Koruma topraklaması gerektiren elektrikli ekipmanlarda erişilebilir iletken gövdelerin koruma iletkenine uygun şekilde bağlanması, elektriksel koruma sisteminin temel parçalarından biridir.
Topraklama tesisinin yalnızca kurulmuş olması yeterli değildir; sistemin işletilmesi ve gerektiğinde ölçüm ve kontrollerle doğrulanması gerekir. Türkiye’de bu alanın temel düzenlemelerinden biri Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği‘dir.
Kaçak akım koruma cihazı
Artık akım cihazı veya yaygın adıyla kaçak akım koruma cihazı, belirli kaçak akım koşullarında elektrik devresini hızla açarak elektrik çarpması riskini azaltmaya yardımcı olur.
İngiltere Sağlık ve Güvenlik Kurumu (HSE), özellikle dış ortam ve nemli alanlarda 30 mA’yı aşmayan anma artık akımına sahip RCD kullanımının ek koruma sağlayabileceğini belirtmektedir.
Kontrol ve ölçüm
Elektrik panosunda bir koruma cihazının görülmesi, bütün sistemin güvenli olduğunu göstermez.
Besleme tesisatı, topraklama, koruyucu cihazlar, bağlantılar ve elektrikli oyun aracının kendisi birlikte değerlendirilmelidir. Gerekli muayene ve elektriksel testler, uygun ölçüm cihazları kullanılarak yetkin kişiler tarafından yapılmalıdır.
Arızalı olduğu düşünülen bir ekipman ise sorun giderilip güvenliği doğrulanana kadar kullanılmamalıdır.
EN 1176 ve EN 1177 standartları neyi kapsar?
Çocuk oyun alanı güvenliği, farklı risklerin birlikte yönetilmesini gerektirir. Düşmeye karşı güvenli bir zemin bulunması, elektrik tesisatının güvenli olduğu anlamına gelmez.
| Standart veya düzenleme | Temel güvenlik alanı |
|---|---|
| EN 1176 serisi | Oyun alanı ekipmanları ve zeminlerine ilişkin güvenlik gerekleri; uygulanacak hükümler ekipman türüne ve ilgili bölüme göre belirlenir. |
| EN 1176-7:2020 | Oyun alanı ekipmanlarının kurulumu, denetimi, bakımı ve işletilmesine ilişkin rehberlik. |
| EN 1177:2018+A1:2023 | Oyun alanı zeminlerinin darbe azaltma performansının belirlenmesine yönelik test yöntemleri. |
| Elektrik mevzuatı ve ekipmana özgü standartlar | Elektrik tesisatı, elektriksel koruma ve elektrikli cihaz veya makinenin kendi güvenlik gerekleri. |
EN 1177’ye uygun darbe azaltıcı zemin, elektrik yalıtımı garantisi vermez. Standardın amacı düşme sonucu oluşabilecek darbenin azaltılmasına ilişkin performansı değerlendirmektir.
Elektrikli veya jetonla çalışan oyun araçlarının hangi teknik düzenleme ve ürün standardına tabi olduğu ise ekipmanın tasarımına, çalışma prensibine ve elektriksel özelliklerine göre ayrıca belirlenmelidir. Her ekipmana aynı standart listesini uygulamak doğru bir güvenlik değerlendirmesi değildir.
Belediyeler ve işletmeciler nasıl bir kontrol sistemi kurmalı?
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesi, park ve yeşil alan hizmetlerini belediyelerin görevleri arasında saymaktadır.
Bununla birlikte belirli bir parktaki oyun aracının işletilmesi, elektrik beslemesi, bakım ve onarımı belediye, yüklenici, kiracı veya başka işletmeciler arasında paylaşılmış olabilir. Somut sorumluluk dağılımı sözleşme ve işletme belgelerine göre değerlendirilmelidir.
Elektrik güvenliğinde kontrol sıklığı tek bir takvim kuralıyla belirlenmemelidir. Kullanım yoğunluğu, dış ortam koşulları, ekipmanın hasar görme olasılığı, önceki arızalar ve üretici tavsiyeleri dikkate alınmalıdır.
HSE de dış ortam gibi ekipmanın daha hızlı yıpranabileceği koşullarda kontrollerin daha sık yapılmasını ve kontrol sonuçlarının bakım planına yansıtılmasını önermektedir.
Park yönetimine uyarlanabilecek bir kontrol sistemi şu adımlardan oluşabilir:
- Envanter çıkarın: Elektrikli oyun araçlarını, aydınlatma devrelerini, panoları ve önemli bağlantı noktalarını tanımlayın. Her ekipmanın bakım sorumlusunu kayıt altına alın.
- Rutin gözlem yapın: Erişilebilir kapakları, görünen kabloları, fiziksel hasarı ve su birikintilerini kontrol edin. Görsel kontrolün teknik ölçümün yerine geçmediğini unutmayın.
- Olağan dışı olaylardan sonra yeniden değerlendirin: Su baskını, yoğun yağmur, darbe, kazı, bakım, onarım veya elektrik tesisatı değişikliği sonrasında gerektiğinde ek kontrol yapın.
- Şüpheli ekipmanı kullanımdan ayırın: Enerjinin yetkili kişiler tarafından güvenli biçimde kesilmesini ve kullanıcıların ekipmana ulaşmasının fiziksel olarak engellenmesini sağlayın.
- Onarımı doğrulayın: Ekipmanı yeniden hizmete alma kararını gerekli kontrol ve testlerin tamamlandığını gösteren kayıtlarla ilişkilendirin.
Aileler parkta nelere dikkat etmeli?
Ailelerden elektrik tesisatını teşhis etmeleri beklenemez. Ancak görülebilen bazı tehlike işaretlerinin fark edilmesi ciddi kazaların önlenmesine yardımcı olabilir.
Çocuğun kullanacağı oyun aracının veya bulunduğu alanın yakınında şu durumlardan biri görülüyorsa ekipmanı kullandırmayın:
- Açık veya hasarlı elektrik bağlantı kutusu,
- görünen ya da zarar görmüş kablo,
- elektrik bağlantısının bulunduğu bölgede yoğun su birikmesi,
- kırık elektrik panosu veya aydınlatma direği kapağı,
- yanık izi veya olağan dışı elektrik kokusu,
- bantla veya geçici yöntemlerle yapılmış görünen bağlantılar.
Çocukları ve çevredeki diğer kişileri alandan uzaklaştırın ve sorunu park işletmecisine veya belediyeye konum bilgisiyle birlikte bildirin. Yakın ve ciddi tehlike veya yaralanma varsa 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın.
Şüpheli direğe, oyuncağa, metal yüzeye veya su birikintisine dokunmayın. Elektrik kutusunun kapağını açmayın ve kabloyu düzeltmeye çalışmayın.
Çocuğunuzun “Elim karıncalandı”, “Burası çarpıyor” veya benzeri bir uyarısını ciddiye alın. Aynı yüzeye yeniden dokunarak test yapmayın.
Çocuklara öğretilebilecek basit kural şudur:
“Açık kabloya ve elektrik kutusuna yaklaşma; hemen bir büyüğe haber ver.”
Ancak güvenli bir park tasarımı, çocuğun elektrik tehlikesini önceden tanıyacağı varsayımına dayandırılmamalıdır. Tehlikeli parçalara erişimin daha tasarım aşamasında önlenmesi gerekir.
Elektrik çarpması hâlinde ne yapılmalı?
Önce olay yerinin güvenliğini sağlayın. Elektrik kaynağı güvenli biçimde ayrılmadan kazazedeye dokunmayın. Elektrikle temas hâlindeki bir kişiyi çıplak elle çekmeye çalışmak yardım eden kişiyi de akım yolunun parçası hâline getirebilir.
- 112’yi arayın. Parkın adını, mümkünse kesin konumunu ve elektrik tehlikesinin devam edip etmediğini bildirin.
- Hasarlı panoya, açık iletkene, elektrikli ekipmana veya şüpheli su birikintisine yaklaşmayın. Enerjinin yetkili kişiler tarafından güvenli şekilde kesilmesini sağlayın.
- Elektrik tehlikesi ortadan kaldırıldıktan sonra kişinin bilincini ve normal solunumunu değerlendirin.
- Kişi tepkisiz ve normal şekilde solumuyorsa 112 görevlisinin yönlendirmesine uyun ve temel yaşam desteğine başlayın. Varsa ve güvenli biçimde kullanılabiliyorsa otomatik eksternal defibrilatörün (OED/AED) sesli yönlendirmeleri takip edilebilir.
- Elektrikle temas sürerken kazazedenin üzerine su dökmeyin.
- Yanığın üzerine krem, merhem, diş macunu veya benzeri maddeler sürmeyin.
Sağlık Bakanlığının ilk yardım rehberinde de elektrik yanıklarında kazazedeye dokunmadan önce elektrik akımının kesilmesi, yaşam belirtilerinin değerlendirilmesi ve 112’den tıbbi yardım istenmesi temel yaklaşım olarak belirtilmektedir.
Elektrik çarpması sonrasında kişinin iyi görünmesi, olayın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Elektrik akımı görünür bir yara olmadan da vücudu etkileyebilir. Özellikle çocuklarda olay sağlık ekiplerine bildirilmeli ve tıbbi değerlendirme gereksinimi sağlık profesyonellerince belirlenmelidir.
Çocukların güvenliği kazadan sonra başlamamalı
Park güvenliği yalnızca bir ekipmanın kurulması ve çalıştırılması değildir. Doğru ürün seçimi, elektrik tesisatının uygun tasarımı, çevre koşullarının değerlendirilmesi, bakım, kayıt ve arıza sonrasında güvenli yeniden devreye alma aynı sistemin parçalarıdır.
Kaynaklar
- Demirören Haber Ajansı (DHA), “Bağcılar’da elektrikli oyuncaklara binen 5 çocuk akıma kapıldı; park mühürlendi”, 24 Kasım 2025.
- Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, 21 Ağustos 2001 tarih ve 24500 sayılı Resmî Gazete.
- 5393 sayılı Belediye Kanunu, Madde 14.
- Health and Safety Executive (HSE), elektrik güvenliği, elektrikli ekipmanın bakımı ve artık akım cihazlarına ilişkin rehberler.
- BSI, EN 1176-7:2020 – Playground equipment and surfacing: Guidance on installation, inspection, maintenance and operation.
- BSI, EN 1177:2018+A1:2023 – Impact attenuating playground surfacing: Methods of test for determination of impact attenuation.
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Yanık, Donma ve Sıcak Çarpmasında İlkyardım – Elektrik yanıklarında ilk yardım.
- St John Ambulance, Electric Shock First Aid.