Elektrik çarpan kişiye nasıl müdahale edilir? İlk koşul, elektrik tehlikesini ortadan kaldırmaktır. Akımla teması süren kişiye dokunmayın. Güvenle ulaşabiliyorsanız ana şalterden elektriği kesin; 112’yi arayın veya birinden aramasını isteyin. Güvenlik sağlandıktan sonra kişinin tepkisini ve normal solunumunu değerlendirin. Tepki vermiyor ve normal nefes almıyorsa temel yaşam desteğine başlayın. [1,2,9]
Dr. Umut ELBİR
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı | Güvenlik Kültürü Uzmanı
Hazırlanma tarihi: 11 Ekim 2026
Elektrik Çarpması Neden Dışarıdan Göründüğünden Ciddi Olabilir?
Elektrik akımı, vücuttan geçerken kalbin çalışmasını ve solunumu bozabilir; kasların istemsiz kasılmasına neden olabilir. Kişinin kabloyu bırakamaması bu kasılmayla ilişkili olabilir. Görünür yanık bulunmaması, içeride hasar olmadığı anlamına gelmez. Yaralanmanın ağırlığı; akımın izlediği yol, temas süresi ve ortamın nemi gibi etkenlerle değişir. Düşme ve çarpma da tabloya eklenebilir. [4,5]
1. Önce Güvenli Biçimde Elektrik Kaynağını Ayırın
Kişiyi kolundan çekmek, ona sarılmak veya kıyafetinden tutarak kurtarmaya çalışmak sizi de akıma maruz bırakabilir. Önce güvenle erişilebilen ana şalteri kapatın. Şaltere ulaşmak için su birikintisine basmanız, açık iletkenlere yaklaşmanız veya hasarlı panoya dokunmanız gerekiyorsa yaklaşmayın.
Enerjiyi güvenle kesemiyorsanız çevredekileri uzak tutup 112’ye elektrik tehlikesinin sürdüğünü bildirin. [1,5]
Cihazın düğmesinin kapalı olması bütün elektrik tehlikesinin giderildiğini göstermez. Özellikle işyerlerinde jeneratör, kesintisiz güç kaynağı veya farklı beslemeler bulunabilir; tüm enerji kaynaklarının güvenli ayrılması yetkin kişilerce sağlanmalıdır. Tekrar enerji verilmesini önlemek de bu işlemin parçasıdır. [6]
Önemli güvenlik uyarısı: Tahta, plastik veya lastik eşyanın koşulsuz koruma sağlayacağını düşünmeyin. Nem ve kir, bu malzemeler üzerinden tehlikeli akım geçişine yol açabilir. Özellikle yüksek gerilimde sıradan eldiven, ayakkabı veya sopaya güvenerek kurtarma girişiminde bulunmayın. [7]
2. Yardım Çağrısını Geciktirmeyin
Elektrik çarpmasını 112’ye bildirin. Birden fazla kişi varsa görevleri açıkça paylaşın: Bir kişi güvenli enerji kesme işlemini yürütürken diğeri çağrı yapsın.
Aramada açık adresi, yaralı sayısını, kişinin tepki verip vermediğini ve nefesinin normal olup olmadığını söyleyin. Elektriğin kesilip kesilmediğini de belirtin. [2,8]
Telefonu hoparlöre alın ve görevlinin yönlendirmesini izleyin. Yardım için belirli bir kişiye seslenmek, kalabalığa genel bir çağrı yapmaktan daha açık bir görev dağılımı sağlar. Örneğin, kapıda bekleyecek birini belirleyerek sağlık ekibinin olay yerine ulaşmasını kolaylaştırabilirsiniz. [3,8]
3. Güvenlik Sağlanınca Tepkiyi ve Solunumu Değerlendirin
Kişiye seslenin. Yanıt vermiyorsa acil çağrıyı başlatın ve solunumunu değerlendirin.
Seyrek iç çekmeler, düzensiz hırıltılar veya güçlükle alınan tek tük nefesler normal solunum sayılmaz. Tepkisizlikle birlikte normal solunumun bulunmaması, kalp durması kabul edilerek müdahale edilmesini gerektirir.
Kararsız kalırsanız 112 görevlisinden yönlendirme alın. [3]
4. Yetişkinde Normal Solunum Yoksa Göğüs Basısına Başlayın
Aşağıdaki ölçüler yetişkinler içindir. Elektrik tehlikesi giderildikten sonra, tepki vermeyen ve normal nefes almayan kişide:
- Bir elinizin topuğunu göğüs kemiğinin alt yarısına, göğsün ortasına yerleştirin; diğer elinizi üzerine koyun.
- Kollarınızı düz tutarak dakikada 100–120 göğüs basısı uygulayın. Göğsü 5–6 cm çöktürün.
- Her basıdan sonra göğsün yeniden yükselmesine izin verin; kesintileri azaltın.
- Kurtarıcı soluk eğitiminiz varsa 30 basıdan sonra 2 soluk verin. Soluk veremiyorsanız kesintisiz göğüs basısı uygulayın. [3]
Otomatik Eksternal Defibrilatör (OED/AED) Nasıl Kullanılır?
Otomatik eksternal defibrilatör (OED/AED) varsa getirilmesini sağlayın; cihazı açıp sesli talimatlarını izleyin. Pedleri çıplak göğse, üzerlerindeki çizime göre yerleştirin.
Ritim analizi ve şok sırasında kimse kişiye dokunmamalıdır. Sonrasında cihazın yönlendirdiği şekilde göğüs basılarına devam edin. [3]
Profesyonel ekip devralana, kişi belirgin biçimde toparlanıp normal solumaya başlayana veya devam edemeyecek kadar tükenene kadar sürdürün.
Bebek ve çocuklarda teknik farklılıklar vardır; 112’nin yaşa uygun yönlendirmesini izleyin. [9]
5. Solunumu Normal Olan Kişiyi İzleyin
Bilinci kapalı ancak normal soluyan kişide, düşme veya başka bir travma şüphesi yoksa yan yatış şeklindeki kurtarma pozisyonunu kullanın. Solunumu takip edin.
Düşme, baş-boyun yaralanması veya başka travma ihtimalinde kişiyi gereksiz yere çevirmeyin; hava yolunu açık tutma konusunda 112’den yardım alın. Hava yolunun korunması gerektiğinde öncelik yaşamı sürdürmektir. [9]
Yüksek Gerilim ve Kopmuş Elektrik Hatlarında Yaklaşmayın
Yere düşmüş kablo, trafo veya havai hat kazasında ev içindeki müdahaleyi uygulamaya çalışmayın.
Yüksek gerilimde doğrudan temas olmadan da elektrik atlaması meydana gelebilir. Kabloya temas eden kişiye, araca veya ekipmana yaklaşmayın; çevredekileri uzaklaştırın ve 112’ye haber verin. Elektrik işletmesinin hattı güvenli duruma getirmesini bekleyin. [5,7]
Hattın sessiz olması ya da kıvılcım çıkarmaması güvenli olduğunun göstergesi değildir. Koruma sistemiyle geçici olarak kesilen hat yeniden otomatik biçimde enerjilenebilir. Güvenliği yetkili ekip doğrulamalıdır. [7]
Yanık Küçük Görünse de Sağlık Değerlendirmesini Atlamayın
Elektrikle yaralanan kişi sağlık profesyonelince değerlendirilmelidir. Bilinç kaybı, solunum güçlüğü, çarpıntı, nöbet, ciddi yanık veya belirgin kas ağrısı varsa acil yardım özellikle önemlidir.
Kişinin kendisini iyi hissetmesi ya da cildindeki izin küçük olması, hasarın boyutunu tek başına açıklamaz. [5]
Enerji güvenliği ve yaşamsal müdahaleler sağlandıktan sonra yanık alanı steril gazlı bezle veya temiz, lif bırakmayan bir örtüyle gevşekçe koruyun. Yanığa havlu gibi lifleri yapışabilecek malzemeler koymayın.
Pansuman uğruna 112 çağrısını, göğüs basısını veya defibrilatör kullanımını geciktirmeyin. [5,9]
Sık Yapılan Hatalar ve Doğru Yaklaşım
| Hatalı yaklaşım | Doğru yaklaşım |
|---|---|
| Kişiyi hemen tutup çekmek | Önce elektrik tehlikesini giderin. |
| Seyrek iç çekmeyi normal nefes saymak | Tepkisiz ve normal solumayan kişide temel yaşam desteğine başlayın. |
| Kablo kıvılcım çıkarmıyorsa yaklaşmak | Enerjinin kesildiğini yetkili ekibin doğrulamasını bekleyin. |
| Yanık görünmüyorsa olayı önemsiz saymak | Elektrikle yaralanma sonrası sağlık değerlendirmesi sağlayın. |
Tablodaki yaklaşım; elektrik güvenliği, temel yaşam desteği ve tıbbi değerlendirme kaynaklarının birlikte yorumlanmasına dayanır. [1,3,5,7]
İş Güvenliği Açısından Olaydan Önce Hazırlanmak
Bir işyerinde hazırlık düzeyini değerlendirmek için şu dört soruyu sorun:
- Ana şalterin yeri biliniyor mu?
- Ana şaltere ulaşan yol açık mı?
- Enerji kesme ve yardım çağırma görevleri belirli mi?
- Elektrik yeniden verildiğinde birinin hâlâ tehlikede olup olmadığı nasıl kontrol ediliyor?
Bu sorular, ilk yardım bilgisinin uygulamada kullanılabilmesi için bir değerlendirme çerçevesi sunar.
Riskli ekipman kullanım dışına alınmalı; enerji ayırma, yeniden çalıştırmayı engelleme ve bakım süreçleri yetkin kişilerce yürütülmelidir. Kaçak akım koruması önemli bir ek önlemdir fakat bütün elektrik çarpması türlerini önlemez; güvenli enerji ayırmanın yerini tutmaz. [6]
Örnek Elektrik Güvenliği Eğitim Senaryosu
Örnek eğitim senaryosu: Bir çalışan cihazın metal gövdesine temas ettikten sonra yere düşüyor. Ekip senaryoyu, güvenli enerji kesme, 112 çağrısı ve elektrik tehlikesi giderildikten sonra solunum değerlendirmesi üzerinden prova edebilir.
Tatbikat enerjisiz düzenekte veya maketle yapılmalı; çalışanlar gerçek elektrik riskine maruz bırakılmamalıdır.
Bu örnek, yaşanmış bir olay aktarımı değildir.
Sık Sorulan Sorular
Elektrik Çarpan Kişiye Akım Kesildikten Sonra Dokunulur mu?
Kişinin kaynakla teması sona ermiş ve çevrede elektrik tehlikesi giderilmişse ilk yardım için temas edilebilir. Güvenliğin doğrulanmadığı yerde müdahaleye yaklaşmayın. [1]
Ev Elektriği de Öldürücü Olabilir mi?
Evet. Evde kullanılan elektrik de kalbin çalışmasını, solunumu ve dokuları etkileyebilir. Tehlikeyi yalnızca gerilim değerine bakarak değerlendirmek doğru değildir. [4]
Statik Elektrik Boşalmasıyla Prizden Elektrik Çarpması Aynı mıdır?
Hayır. Kapı koluna dokunurken hissedilen olağan, kısa statik boşalma ile tesisattan vücuda akım geçmesi farklı durumlardır. Priz veya cihaz kaynaklı olayı sıradan statik elektrik gibi değerlendirmeyin. [4]
Güvenlik kültürü açısından temel yaklaşım: Bugün evinizde veya işyerinizde ana şalterin yerini öğrenin ve erişiminin açık olduğunu kontrol edin. Acil durumda hatırlanacak ilk kuralı çevrenizle paylaşın: Elektrik tehlikesi giderilmeden kişiye dokunmayın.
Bu metin genel ilk yardım bilgilendirmesidir. Gerçek olayda 112’nin yönlendirmesini izleyin; uygulamalı ilk yardım eğitimi alın.
Kaynakça
Erişim ve içerik kontrol tarihi: 11 Ekim 2026. Metindeki köşeli parantezler aşağıdaki kaynaklara karşılık gelmektedir.
- St John Ambulance. Electric Shock. Klinik gözden geçirme: 28 Nisan 2025. Kaynağa git.
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Adıyaman İl Ambulans Servisi Başhekimliği. 112 Ne Zaman Aranır? 10 Ağustos 2022. Kaynağa git.
- Resuscitation Council UK. Adult Basic Life Support Guidelines. 27 Ekim 2025. Kaynağa git.
- Health and Safety Executive (HSE). Electrical Injuries. 15 Nisan 2025. Kaynağa git.
- Mayo Clinic. Electrical Shock: First Aid. 18 Haziran 2024. Kaynağa git.
- Health and Safety Executive (HSE). Electricity Frequently Asked Questions. 7 Mayıs 2026. Kaynağa git.
- Health and Safety Executive (HSE). Overhead Power Lines. Kaynağa git.
- T.C. Sağlık Bakanlığı, İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü. 112 Acil Sağlık Hizmetleri. Kaynağa git.
- Resuscitation Council UK. First Aid Guidelines. 2025 kılavuzu. Kaynağa git.