Ramak kala olaydan sonra risk değerlendirmesi yenilenir mi? Evet. Ramak kala olay yaşanması, risk değerlendirmesinin yenilenme nedenlerinden biridir. Yenileme, olayın ortaya koyduğu risklerin etki alanına göre kısmen veya tamamen yapılır. Her olayda bütün dosyanın baştan hazırlanması gerekmez; ancak yalnızca tutanak düzenleyip mevcut değerlendirmeyi hiç ele almamak da yeterli değildir. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendi bu yükümlülüğün açık dayanağıdır. [1]
Bir çalışanın üzerine düşmek üzere olan malzemeden son anda uzaklaşması, o çalışma alanının güvenli olduğunu göstermez. Böyle bir olay, mevcut önlemlerin nerede ve neden yetersiz kaldığını araştırmak için somut bir fırsattır.
Dr. Umut ELBİR
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı | Güvenlik Kültürü Uzmanı
Hazırlanma ve kaynak kontrol tarihi: 3 Ekim 2026
Ramak kala olay nedir?
Ramak kala olay; işyerinde meydana gelen, çalışanı, işyerini veya iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu hâlde zararla sonuçlanmayan olaydır. Yönetmelikteki tanım yalnızca yaralanma ihtimalini değil, işyeri ve iş ekipmanına yönelik zarar potansiyelini de dikkate alır. [1]
Örneğin raftan düşen bir parçanın kimseye veya ekipmana zarar vermeden yere ulaşması ramak kala olay olabilir. Aynı parça bir makinenin ekranını kırmışsa artık maddi hasarla sonuçlanan bir olay vardır. Yaralanma olmaması, bu ikinci olayın araştırılmasını gereksiz hâle getirmez. [2]
Henüz düşmemiş, dengesiz duran bir yükün fark edilmesi ise olay gerçekleşmediği için bir tehlike tespiti olarak değerlendirilmelidir. Bildirim sisteminde tehlike tespitleri ile ramak kala olayların ayrılması, hangi tehlikelerin fiilen olaya dönüştüğünü izlemeyi kolaylaştırır.
İki, dört veya altı yıllık süre beklenir mi?
Hayır. Periyodik yenileme takvimi, ramak kala olay sonrasında risk değerlendirmesinin yeniden ele alınmasını ertelemez. Yönetmeliğin 12’nci maddesinin birinci fıkrasında belirlenen olağan yenileme üst sınırları şöyledir: [1]
| İşyerinin tehlike sınıfı | Periyodik yenileme için en uzun süre |
|---|---|
| Çok tehlikeli | 2 yıl |
| Tehlikeli | 4 yıl |
| Az tehlikeli | 6 yıl |
Bunlar olağan periyodik yenilemenin azami süreleridir. Ramak kala olay meydana gelmesi ise aynı maddenin ikinci fıkrasında ayrıca sayılan yenileme nedenlerinden biridir. Bu nedenle yeni hazırlanmış bir risk değerlendirmesi bile sahada ortaya çıkan yeni bulgulara göre kısmen veya tamamen yenilenebilir. [1]
HSE rehberleri de kaza ve ramak kala olaylardan elde edilen bilgilerin mevcut kontrollerin yeterliliğini değerlendirmek ve gerekli risk değerlendirmelerini güncellemek için kullanılmasını önerir. [3,4]
Kısmi yenileme ile tam yenileme nasıl ayrılır?
Yenilemenin kapsamı, olayın gerçekleştiği noktadan hareketle araştırılır; ancak değerlendirme yalnızca o noktaya sıkıştırılmaz. Yönetmelik, ortaya çıkabilecek yeni risklerin işyerinin tamamını veya bir bölümünü etkileyip etkilemediğine göre risk değerlendirmesinin tamamen veya kısmen yenilenmesini öngörür. [1]
HSE’nin olay inceleme yaklaşımı da benzer risklerin aynı işyerinin başka bölümlerinde veya kuruluşun başka çalışma alanlarında bulunup bulunmadığının araştırılmasını önerir. [3]
Aşağıdaki tablo, bu hükmün uygulanmasına yönelik örnek bir karar çerçevesidir; mevzuatta yer alan ayrı bir sınıflandırma değildir.
| İnceleme bulgusu | Önerilen yaklaşım |
|---|---|
| Bir depodaki tek geçiş noktasına özgü görüş engeli bulunması | İlgili alanı ve bağlantılı trafik hareketlerini kapsayan kısmi yenileme |
| Aynı görüş engelinin farklı depolarda da bulunması | Ortak düzenin kullanıldığı bütün bölümleri kapsayan yenileme |
| İşyerinin genelinde bakım, iş izinleri veya trafik organizasyonunun yetersizliğinin belirlenmesi | Genel etki doğrulanıyorsa tam yenileme |
| Etkilenen alanların başlangıçta belirlenememesi | Önce incelemeyi genişletme; kapsamı varsayımla daraltmama |
Ramak kala olaydan sonra nasıl hareket edilmelidir?
İlk hedef, aynı tehlikeye yeniden maruz kalınmasını önlemektir. Devam eden veya ciddi ve yakın bir tehlike varsa çalışanların korunması, olay incelemesinin ve evrak çalışmalarının tamamlanmasını beklememelidir. İşverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda düzenlenmiştir. [2]
Sahada kullanılabilecek bir iş akışı şöyledir:
- Alanı güvenli hâle getirin. Devam eden tehlikeyi kontrol altına alın; gerekiyorsa ilgili işi durdurun veya erişimi sınırlandırın.
- Olayı kaydedin. Tarih, saat, yer, yapılan iş, ekipman, tanıklar ve ilk müdahaleyi belirtin.
- Nedenleri araştırın. İş organizasyonu, bakım, yerleşim, talimatlar, gözetim ve koruyucuların etkinliğini inceleyin.
- Mevcut risk kaydıyla karşılaştırın. Tehlike daha önce tanımlanmış mıydı? Önlem belirlenmiş miydi? Uygulanmışsa neden etkisiz kaldı?
- Etkilenen kapsamı yenileyin. Bulguları risk değerlendirmesine aktarın; gerekli tedbirleri, sorumluları ve tamamlanma hedeflerini belirleyin.
- Önlemi sahada doğrulayın. Tedbirin uygulanıp uygulanmadığını, işe yarayıp yaramadığını ve yeni bir tehlike oluşturup oluşturmadığını kontrol edin.
Bu akış, HSE’nin bilgi toplama, analiz, kontrol tedbirlerinin belirlenmesi ve eylem planının uygulanması yaklaşımının sahaya uyarlanmış hâlidir. İncelemenin ayrıntısı yalnızca gerçekleşen sonuca göre değil, olayın meydana getirebileceği olası sonucun ciddiyeti ve tekrarlanma ihtimaline göre artırılmalıdır. [3]
“Çalışan dikkatsizdi” ifadesi incelemeyi tamamlamaz. Çalışanın görüşü de alınarak davranışı mümkün veya daha olası hâle getiren iş organizasyonu, eğitim, ekipman tasarımı, bakım, gözetim, iş yükü ve yönetim koşulları araştırılmalıdır. [3]
Forklift ramak kalası üzerinden örnek uygulama
Bu bölüm, konuyu açıklamak için oluşturulmuş varsayımsal bir senaryodur.
Bir depoda forklift, rafların arasından çıkan çalışana çarpmadan durur. Yaralanma ve hasar oluşmaz. Önceki risk değerlendirmesinde araç-yaya etkileşimi yer almakta, önlem olarak zemin çizgisi ve ikaz levhası bulunmaktadır.
İncelemede kör köşede görüşü kapatan malzeme istifi tespit edildiğini düşünelim. Bu durumda şu sorular birlikte ele alınmalıdır:
- İstif sınırları ve geçiş güzergâhları neden çakışmıştır?
- Yaya, işini yapmak için araç yoluna çıkmak zorunda mıdır?
- Araç ve yayaların fiziksel olarak ayrılması veya kontrollü geçiş sağlanması mümkün müdür?
- Hız düzenlemesi mevcut görüş mesafesine uygun mudur?
- Benzer koşullar başka vardiyalarda, koridorlarda veya depolarda da oluşmakta mıdır?
HSE’nin işyeri taşımacılığı rehberi; araç ve yaya hareketlerinin birlikte değerlendirilmesini, mümkün olan yerlerde ayrı yaya ve araç güzergâhları oluşturulmasını, uygun geçiş noktaları kullanılmasını ve hızın yalnızca levhayla değil, gerektiğinde fiziksel veya teknik tedbirlerle de kontrol edilmesini önerir. [5]
Bu senaryoda kısmi yenilemenin sınırı yalnızca olayın gerçekleştiği koordinat değildir. Aynı tehlikenin bulunabileceği bütün bağlantılı geçişler araştırmaya dâhil edilmelidir. Fiziksel düzenlemenin tamamlanması, yeni güzergâhın çalışanlara anlatılması ve farklı vardiyalarda etkinliğinin gözlemlenmesi için ayrı takip adımları oluşturulabilir.
Kayıt tutmak ile SGK bildirimi aynı işlem midir?
Hayır. 6331 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi; yaralanma veya ölüme yol açmadan işyeri ya da iş ekipmanında zarara neden olan olaylar ile çalışanı, işyerini veya iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli taşıyan olayların işverence incelenmesini ve bunlarla ilgili rapor düzenlenmesini gerektirir. [2]
SGK’ya iş kazası bildirimi ise ayrı bir hukuki yükümlülüktür. İş kazası meydana geldiğinde ilgili bildirim süreleri uygulanır; yalnızca ramak kala niteliğinde kalan ve iş kazası oluşturmayan olay için üç iş günlük SGK iş kazası bildirimi söz konusu değildir. [2,7]
Ramak kala raporunda olayın olası sonucu, neden analizi, etkilenen risk kayıtları, planlanan tedbirler, sorumlular, hedef tarihler ve kapanış kanıtının bulunması; bildirimin hangi iyileştirmeye dönüştüğünün izlenmesini kolaylaştırır.
Yaşanmış bir olay ne gösteriyor?
Birleşik Krallık’ın iş sağlığı ve güvenliği otoritesi HSE, 30 Ocak 2026 tarihli açıklamasında Tarmac Building Products Limited tesisindeki bir olayın soruşturma sonuçlarını yayımladı. Kaza 22 Temmuz 2022’de meydana gelmişti. Bir çalışan, üretim hattındaki hareketli ağır metal çerçeveler arasında sıkışarak ciddi şekilde yaralandı. [6]
HSE soruşturmasında aynı bölümde daha önce benzer koşullarda birden fazla ramak kala olay yaşandığı belirlendi. Ayrıca şirketin olaydan yıllar önce yaptığı risk değerlendirmesinde riski kabul edilebilir seviyeye indirmek için ek kontrol tedbirlerine ihtiyaç bulunduğu tespit edilmiş, ancak bu önlemler çalışan yaralanana kadar uygulanmamıştı. [6]
Bu vaka, kayıt ile uygulama arasındaki boşluğun önemini gösterir: Bir önlemin risk değerlendirmesinde veya eylem planında yazılı olması, sahada uygulanmadığı sürece çalışanı koruduğunu göstermez.
Sık sorulan sorular
Ramak kala tutanağı tek başına yeterli midir?
Hayır. Kayıt, incelemenin başlangıcıdır. Nedenlerin araştırılması, gerekli kontrol tedbirlerinin belirlenip uygulanması ve olayın ortaya çıkardığı yeni veya değişen risklerin risk değerlendirmesine yansıtılması gerekir. [1–4]
Risk değerlendirmesi kaç gün içinde yenilenmelidir?
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 12’nci maddesi ramak kala olay sonrası yenileme için ayrıca “üç gün” veya “yedi gün” gibi sabit bir süre belirlemez. Ancak olay, yenilemeyi gerektiren hâller arasında açıkça sayılmıştır. Devam eden tehlikelere karşı gerekli koruma gecikmeden sağlanmalı ve risk değerlendirmesinin ilgili bölümü olayın bulguları doğrultusunda yenilenmelidir. Periyodik iki, dört veya altı yıllık yenileme tarihi beklenmez. [1,2]
Risk değerlendirmesini yalnızca iş güvenliği uzmanı mı yeniler?
Hayır. Yönetmeliğin 6’ncı maddesine göre risk değerlendirmesi, işverenin oluşturduğu ekip tarafından gerçekleştirilir. Bu ekipte işveren veya işveren vekili, işyerinde görev yapan iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, çalışan temsilcileri, destek elemanları ile işyerindeki birimleri temsil eden ve tehlike ve riskler konusunda bilgi sahibi çalışanlar yer alır. Gerektiğinde işyeri dışındaki kişi ve kuruluşlardan da destek alınabilir. [1]
Kimse yaralanmadıysa riskin şiddeti düşük yazılabilir mi?
Yalnızca olayın bu kez yaralanmayla sonuçlanmamış olması, olası sonuç şiddetinin otomatik olarak düşük kabul edilmesi için yeterli değildir. Risk değerlendirmesinde tehlikenin kimleri, nasıl ve hangi şiddette etkileyebileceği dikkate alınmalıdır. HSE de ramak kala incelemesinin düzeyinin yalnızca gerçekleşen zarara değil, olayın makul olası sonuçlarına ve tekrarlanma ihtimaline göre belirlenmesini önerir. [1,3]
İşyerinde bugün kontrol edilecek üç kayıt
Son ramak kala bildiriminizi açın ve şu üç bağlantıyı izleyin:
- Bildirimden incelemeye: Olayın hangi koşullarda oluştuğu açıklanmış mı?
- İncelemeden önleme: Belirlenen nedenlere karşı somut bir kontrol tedbiri atanmış mı?
- Önlemden doğrulamaya: Tedbirin uygulandığını ve etkili olduğunu gösteren saha kanıtı var mı?
Bu üç bağlantıdan biri eksikse kaydın kapatılmış olması, sorunun gerçekten çözüldüğünü göstermeyebilir. Ramak kala bildirimini, tamamlanan ve sahada doğrulanan bir iyileştirmeye dönüştürün.
Kaynakça
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, Resmî Gazete, 29.12.2012, Sayı 28512; özellikle md. 4, 6, 8, 9, 10 ve 12. T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; özellikle md. 4, 11, 12 ve 14. T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi.
- Health and Safety Executive (HSE) — Investigating Accidents and Incidents, HSG245.
- Health and Safety Executive (HSE) — Managing Risks and Risk Assessment at Work.
- Health and Safety Executive (HSE) — Workplace Transport: Risk Assessment, Site Layout and Pedestrian/Vehicle Segregation guidance.
- Health and Safety Executive (HSE) — Tarmac Building Products Limited olayına ilişkin soruşturma açıklaması, 30 Ocak 2026.
- Sosyal Güvenlik Kurumu — İşverenin Yükümlülükleri, iş kazasının Kuruma bildirilmesine ilişkin açıklamalar.