İşyerinde OED bulundurmak zorunlu mu? Mevzuatta belirtilen işyerleri ve tesisler için evet; ancak yükümlülüğün tamamlanacağı tarih, eşzamanlı çalışan sayısına ve tesis türüne göre değişiyor. Kamu kurumları dâhil, aynı kampüste aynı anda 500 ve üzeri çalışanı bulunan işyerleri 2026, 200 ve üzeri çalışanı bulunanlar 2027, 100 ve üzeri çalışanı bulunanlar ise 2028 yılı sonuna kadar yükümlülüklerini yerine getirmelidir. Çalışan sayısından bağımsız olarak bazı tesisler için ayrıca belirlenmiş koşullar bulunmaktadır.
Dr. Umut ELBİR
A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı
İş Sağlığı ve Güvenliği | Güvenlik Kültürü
Hazırlanma ve mevzuat kontrol tarihi: 21 Ekim 2026
Hukuki dayanak, 9 Aralık 2025 tarihli ve 33102 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Taşınabilir Otomatik Şok Cihazı Hakkında Yönetmelik‘tir. Yönetmelik 1 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bununla birlikte, Ek-1’de sayılan yerler için yükümlülüklerin tamamlanacağı tarihler 2026, 2027 ve 2028 yılı sonu olarak farklılaştırılmıştır. Sağlık Bakanlığının 17 Nisan 2026 tarihli Otomatik Eksternal Defibrilatör Rehberi de cihaz sayısının ve yerleşiminin planlanmasında dikkate alınmalıdır. [1] [2]
OED Nedir, Ne İşe Yarar?
Otomatik eksternal defibrilatör (OED), ani kalp durmasında kalbin elektriksel ritmini değerlendiren ve şoklanabilir ritim saptandığında elektrik şoku uygulayan taşınabilir bir tıbbi cihazdır.
Kullanıcıyı sesli ve görsel komutlarla yönlendirir. Her kalp durmasında şok vermez; şok uygulanıp uygulanmayacağına cihazın yaptığı ritim analizi sonucunda karar verilir. [3]
OED, temel yaşam desteği ve 112 Acil Çağrı Merkezi’ne yapılan çağrıyla birlikte değerlendirilmelidir. Cihaz aranırken göğüs basısının geciktirilmesi, müdahalede zaman kaybına neden olabilir. Bu nedenle işyerindeki hazırlık, acil çağrı, temel yaşam desteği ve cihazın olay yerine ulaştırılması süreçlerini birlikte kapsamalıdır. [4]
İşyerinde OED Bulundurmak Zorunlu mu? 2026–2028 Takvimi
Yönetmeliğin Ek-1 bölümünde, kamu kurum ve kuruluşları dâhil olmak üzere işyerleri için çalışan sayısına bağlı üç aşamalı bir takvim belirlenmiştir.
| Aynı kampüste ve aynı anda bulunan çalışan sayısı | Son tarih |
|---|---|
| 500 ve üzeri | 31 Aralık 2026 |
| 200 ve üzeri | 31 Aralık 2027 |
| 100 ve üzeri | 31 Aralık 2028 |
Bu tarihler yalnızca Ek-1’deki çalışan sayısına dayalı işyeri kategorisini özetler. Daha erken tarihte kapsama giren bir işyerinin yükümlülüğü sonraki yıllarda devam eder. Ayrıca yönetmeliğin yürürlük tarihi ile yükümlülüğün tamamlanacağı son tarih birbirinden farklıdır. [1]
Çalışan Sayısı Nasıl Değerlendirilir?
Ölçüt, şirketin bütün şubelerindeki toplam bordro sayısı değildir. Yönetmelik, aynı kampüste ve aynı anda bulunan çalışanları esas alır.
Bu nedenle vardiya düzenleri ve vardiya değişimlerinde oluşabilecek örtüşmeler değerlendirilmelidir. Yalnızca toplam istihdam sayısına veya tek bir vardiyanın çalışan listesine bakılması yanlış sonuç doğurabilir.
Örnek senaryo: Toplam 600 çalışanı bulunan bir tesiste aynı anda çalışan en yüksek kişi sayısı 220 ise yalnızca çalışan sayısı ölçütü bakımından 2027 yılı sonu esas alınır. Ancak tesis, Ek-1’deki başka bir kategoriye de giriyorsa daha erken bir tarih söz konusu olabilir.
Ortak kampüslerde ve farklı işverenlerin birlikte bulunduğu yerlerde kapsam değerlendirmesinin yazılı yapılması uygun olacaktır. Uygulamaya ilişkin tereddütler ilgili il sağlık müdürlüğü aracılığıyla Bakanlığa iletilebilir. Yönetmeliğin 9. maddesi, uygulamada ortaya çıkabilecek tereddütleri giderme yetkisini Sağlık Bakanlığına vermektedir. [1]
Çalışanı Az Olan Bir İşletme de OED Zorunluluğu Kapsamında Olabilir mi?
Evet. Çalışan sayısı, OED bulundurma yükümlülüğünü belirleyen tek ölçüt değildir. Konaklama tesisleri, yükseköğrenim öğrenci yurtları, alışveriş merkezleri, spor tesisleri ve bazı ulaşım alanları için ayrı koşullar bulunmaktadır.
Yönetmeliğin Ek-1 bölümündeki tesis türlerine göre takvim aşağıdaki şekilde özetlenebilir. [1]
| Yer veya tesis | Kapsam ve son tarih |
|---|---|
| Konaklama işletme belgeli tesisler | 2026 sonu: 500 yatağın üzerinde 2027 sonu: 100 yatağın üzerinde |
| Yükseköğrenim öğrenci yurtları | 2026 sonu: En az 500 yatak kapasiteli 2027 sonu: En az 100 yatak kapasiteli |
| Alışveriş merkezleri | 2026 sonu: Satış alanı 5.000 m²’nin üzerinde olanlar |
| Vücut geliştirme ve fitness salonları | 2026 sonu: Alanı 800 m²’nin üzerinde olanlar |
| Spor tesisleri, spor salonları ve stadyumlar | 2026 sonu: 10.000 m² veya 10.000 koltuk üzeri 2027 sonu: 5.000 m² üzerindeki alanlar veya 1.000 koltuk üzerindeki stadyumlar |
| Havalimanları, havaalanları ve yolcu uçakları | 2026 sonu: Yolcuya hizmet veren alanlar ve yolcu taşımacılığı yapan uçaklar |
| Şehirlerarası yolcu terminalleri | 2026 sonu: İl merkezlerindekiler ve nüfusu 100.000 ve üzeri olan ilçelerdekiler |
| Raylı sistem istasyonları, garlar ve şehirlerarası yolcu trenleri | 2026 sonu: Yönetmelikte tanımlanan yolcu taşımacılığı alanları ve araçları |
| Şehir içi ve şehirlerarası deniz ulaşımı | 2026 sonu: Yolcu gemisi tanımında yer alan, 100 ve üzeri yolcu taşıyan deniz ulaşım araçları |
| Konferans, konser, festival ve benzeri etkinlik alanları | 2026 sonu: 1.000 ve üzeri kişinin katılımına olanak tanıyan etkinliklerin düzenlendiği alanlar |
| Merkezî kent meydanları | 2026 sonu: Büyükşehir belediyelerince belirlenecek meydanlar |
| Merkezî büyük ibadethaneler | 2027 sonu: 10.000 m² ve üzeri |
| Türkiye Olimpik Hazırlık Merkezleri ve Sporcu Eğitim Merkezleri | 2027 sonu: Kapsamda |
| Benzin istasyonları | 2028 sonu: Kapsamda |
Tabloda belirtilen sonraki tarihler, önceki dönemde başlayan yükümlülüklerin sona erdiği anlamına gelmez. Her tesis, yönetmelikteki tanımı ve ilgili eşik değeriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle “üzeri” ile “ve üzeri” ifadeleri arasındaki fark önemlidir. Örneğin, 500 yatak kapasiteli bir konaklama işletmesi ile 500 yatak kapasiteli bir yükseköğrenim öğrenci yurdu aynı eşik ifadesine tabi değildir.
Örnek senaryo: Yalnızca 80 çalışanı bulunan, konaklama işletme belgeli ve 600 yatak kapasiteli bir tesis, yatak kapasitesi nedeniyle 2026 yılı sonu kapsamındadır. Bu nedenle işverenin yalnızca çalışan sayısına bakması yeterli değildir.
İşyerinde Kaç OED Bulundurulmalı, Cihazlar Nereye Yerleştirilmeli?
Sağlık Bakanlığının 17 Nisan 2026 tarihli OED Rehberi, işyerlerinde bulundurulacak cihaz sayısı ve konumlandırmaya ilişkin ölçütleri açıklamaktadır. Çalışan sayısına dayalı işyeri kategorisi için belirtilen asgari hesaplar şöyledir: [2]
| Kademe | Cihaz sayısı ölçütü |
|---|---|
| 2026: 500 ve üzeri eşzamanlı çalışan | Her 1.000 çalışana en az bir OED veya kampüs alanında her 50.000 m²’ye en az bir OED |
| 2027: 200 ve üzeri eşzamanlı çalışan | Her işyerine en az bir OED veya kampüs alanında her 50.000 m²’ye en az bir OED |
| 2028: 100 ve üzeri eşzamanlı çalışan | Her işyerine en az bir OED veya kampüs alanında her 50.000 m²’ye en az bir OED |
Rehber ayrıca şu yerleşim koşullarını belirtmektedir:
- Cihaza erişim süresi en fazla üç dakika olmalıdır.
- Çok katlı binalarda en az her üç katta bir cihaz bulunmalıdır.
- Cihazlar kolay görülebilen, ulaşılabilen ve yönlendirme işaretleriyle bulunabilen noktalara yerleştirilmelidir.
- Yerleşimde insan yoğunluğu, kullanım alanları ve erişim güzergâhları dikkate alınmalıdır.
Yükseköğretim kampüslerinde çalışan sayısına ek olarak aynı anda bulunan öğrenci yoğunluğu da cihaz planlamasında değerlendirilir. [2]
Yönetmeliğe göre cihaz, görüş alanı dışında veya kilitli bir alanda erişilemeyecek şekilde bulundurulmamalıdır. Koruyucu dolap acil durumda kolay açılabilmeli; çevresel etkilere karşı koruma ve alarm özelliklerini taşımalıdır. [1]
Bu nedenle yalnızca cihaz sayısının hesaplanması yeterli değildir. İşyerinin farklı katlarında, uzak çalışma noktalarında ve vardiyalarında cihaza gerçekten erişilip erişilemediği de değerlendirilmelidir.
OED Satın Alırken Hangi Özellikler Kontrol Edilmeli?
Yönetmeliğin 5. ve 8. maddelerinde belirtilen koşullar bakımından satın alma öncesinde aşağıdaki özellikler kontrol edilmelidir. [1]
- ÜTS kaydı: Cihazın Sağlık Bakanlığı Ürün Takip Sistemi’ne tıbbi cihaz olarak kayıtlı olması.
- Tam otomatik çalışma: Kalp ritmini analiz ederek gerekli durumda elektrik şokunu otomatik uygulayabilmesi.
- Sesli yönlendirme: En az Türkçe ve İngilizce dil seçeneklerinin bulunması.
- Veri aktarımı: Çalışabilirlik durumu, periyodik test sonuçları, batarya seviyesi, hareket, konum ve EKG verilerinin OED-Net’e aktarılabilmesi.
- Yetkili satıcı: Cihazın tıbbi cihaz satış merkezi yetki belgesine sahip bir firmadan temin edilmesi.
Satın alma dosyasına cihazın tam modelinin, teknik uygunluk belgelerinin, servis koşullarının ve sarf malzemelerinin yenileme planının eklenmesi uygulamayı kolaylaştırır.
Teklifin yalnızca cihaz bedelini içermesi; kurulum, kayıt, bakım ve kullanım sonrası yeniden hazırlık işlemlerinin kim tarafından yapılacağını açıklamaz. Bu sorumlulukların da yazılı olarak belirlenmesi gerekir.
OED-Net Kaydı ve Bakım Kimin Sorumluluğunda?
Yönetmeliğe göre satın alınan OED’nin 30 gün içinde OED-Net’e kaydedilmesi gerekir. Kayıt işleminin yaptırılması ve cihazın kullanıma hazır tutulması, cihazı edinen kişi veya kurumun sorumluluğundadır.
OED’nin seri numarası, yerleşimi, konumu ve kat bilgisi sisteme kaydedilir. Kullanımdan sonra veya OED-Net’ten gelen bir uyarı üzerine cihazın mümkün olan en kısa sürede tekrar kullanılabilir duruma getirilmesi gerekir. [1]
Edinici kurumun sorumlulukları arasında şunlar bulunur:
- Cihazın kullanılabilir durumda tutulması ve bakımının yaptırılması.
- Gerekli sarf malzemelerinin temin edilmesi ve yenilenmesi.
- Kullanım sonrasında cihazın yeniden kullanıma hazırlanması.
- Kullanım verilerinin kaydının saklanması ve ilgili il sağlık müdürlüğüne teslim edilmesi.
- Cihaz bilgilerinin ve kullanıma hazır olma durumunun takip edilmesi.
Bakanlık rehberinde ayrıca her cihaz için bir sorumlu personel ve yedek sorumlu personel belirlenmesi, kontrol kayıtlarının tutulması ve saklanması gerektiği belirtilmektedir. [2]
İşyerinde OED Kontrol Listesi
Aşağıdaki kontrol listesi, işyerinde OED hazırlığının gözden geçirilmesi için kullanılabilir. İlk sekiz başlık mevzuat ve rehber koşullarının takibine, son iki başlık ise uygulamanın işlerliğini değerlendirmeye yöneliktir.
Bu liste resmî bir denetim formu değildir; işyerinde kullanılabilecek pratik bir çalışma aracıdır. [1] [2] [5]
- ☐ Kapsam: Çalışan sayısı ve tesis türü birlikte değerlendirilerek son tarih kaydedildi mi?
- ☐ Sayı ve yerleşim: Alan, kat ve erişim ölçütleri yerleşim planında karşılandı mı?
- ☐ Teknik uygunluk: ÜTS kaydı, tam otomatik çalışma özelliği ve veri aktarımı doğrulandı mı?
- ☐ Erişim: Cihaz kolay görülebiliyor ve acil durumda koruyucu dolap kolayca açılabiliyor mu?
- ☐ Kayıt: 30 günlük OED-Net kayıt süresi ve cihaz bilgileri takip ediliyor mu?
- ☐ Kullanılabilirlik: Pil durumu, pedlerin son kullanma tarihleri ve cihaz uyarıları kontrol ediliyor mu?
- ☐ Sorumluluk: Asıl ve yedek sorumlu personel belirlendi mi, bakım kayıtları mevcut mu?
- ☐ Kullanım sonrası: Sarf malzemelerinin yenilenmesi, verilerin saklanması ve cihazın yeniden hazırlanması süreci tanımlı mı?
- ☐ Görev paylaşımı: 112’yi arama, temel yaşam desteği, cihazı getirme ve ambulansı karşılama görevleri planlandı mı?
- ☐ Saha denemesi: En uzak çalışma noktasından cihaza erişim ve cihazın olay yerine ulaştırılması ayrı ayrı denendi mi?
Her eksiklik için sorumlu kişi, tamamlanma tarihi ve doğrulama kaydı tutulması önerilir.
Örneğin, “cihaz geç bulunuyor” tespiti; yeni yönlendirme işareti, cihazın konumunun değiştirilmesi veya ek cihaz ihtiyacının değerlendirilmesiyle sonuçlandırılmalıdır.
Acil Durumda OED Kullanımında Temel Yaklaşım
Ani kalp durmasından şüphelenilen bir durumda erken müdahale önemlidir. Sağlık Bakanlığı OED Rehberi ve güncel temel yaşam desteği yaklaşımı çerçevesinde izlenecek temel adımlar şöyledir: [2] [3] [4]
- Olay yerinin güvenliğini değerlendirin. Kendinizi veya başkalarını tehlikeye atmadan kişiye yaklaşın.
- Yanıtı kontrol edin ve 112’yi arayın. Kişi tepki vermiyorsa 112’yi arayın veya bir başkasına aratın. Telefonu hoparlöre alarak yönlendirmeleri takip edin.
- Solunumu değerlendirin. Normal solunum yoksa veya iç çekme benzeri düzensiz soluklar varsa bunları normal solunum olarak kabul etmeyin.
- Göğüs basısına başlayın. 112’nin yönlendirmesiyle temel yaşam desteği uygulayın. Başka biri varsa OED’yi getirmesini isteyin.
- OED’yi açın. Cihazın sesli ve görsel komutlarını izleyin. Pedleri üzerlerindeki şemaya uygun biçimde çıplak ve kuru göğse yerleştirin.
- Analiz ve şok sırasında teması önleyin. Cihaz ritim analizi yaparken ve şok uygularken kimsenin kişiye dokunmadığından emin olun.
- Temel yaşam desteğini sürdürün. Cihazın ve 112 görevlisinin yönlendirmelerine göre göğüs basısına devam edin.
Başka bir kişiden yardım alınabilecek durumlarda, OED’yi getirmek için temel yaşam desteğini uygulayan kişinin hastayı bırakması planlanmamalıdır. İşyerindeki görev paylaşımı müdahalenin sürekliliğini desteklemelidir. [4]
Sık Sorulan Sorular
OED’yi Yalnızca Sağlık Çalışanları mı Kullanabilir?
Hayır. Yönetmelik, sağlık meslek mensuplarının yanı sıra ilk yardımcıların ve halktan kurtarıcıların da OED kullanabilmesini düzenlemektedir. Halktan kurtarıcılar için Sağlık Komuta Kontrol Merkezi desteği esas alınır. [1] [2]
OED Almak, İlk Yardımcı Görevlendirme Yükümlülüğünü Ortadan Kaldırır mı?
Hayır. OED temin edilmesi; ilk yardım organizasyonu, eğitim, çalışanların bilgilendirilmesi ve acil durum hazırlığına ilişkin işveren yükümlülüklerinin yerine geçmez.
Cihazın bulundurulması ve kullanıma hazır tutulması, işyerinin mevcut iş sağlığı ve güvenliği organizasyonuna dâhil edilmelidir. [5]
100 Çalışanın Altındaki Her İşyeri OED Zorunluluğu Kapsamı Dışında mı?
Hayır. 100 çalışan sınırı, yalnızca çalışan sayısına dayalı işyeri kategorisiyle ilgilidir. Yönetmeliğin Ek-1 bölümünde yer alan diğer tesis koşulları ayrıca incelenmelidir. [1]
Zorunluluk Bulunmadan OED Satın Alınabilir mi?
Evet. Yönetmelik, halkın toplu bulunduğu alanlarda acil durumlarda kullanılmak üzere OED yerleştirilmesine imkân tanır. Gönüllü alımlarda da cihazın teknik uygunluğu, kayıt, yerleşim ve bakım süreçleri dikkate alınmalıdır. [1]
Uygulama Değerlendirmesi: Cihazın Bulunması Yeterli mi?
İşyerinin OED hazırlığını değerlendirirken yalnızca satın alma belgesine bakmak yeterli bilgi vermez.
Gündüz vardiyasında herkesin yerini bildiği bir cihaz, gece vardiyasında bulunamıyorsa erişim planında eksiklik vardır. Sorumlu personel izinliyken pil uyarısı takip edilmiyorsa görev devri yeterince kurulmamıştır.
Bu nedenle OED hazırlığı; cihazın teknik uygunluğu, erişilebilirlik, kullanılabilirlik ve acil müdahale organizasyonu birlikte değerlendirilerek tamamlanmalıdır.
Güvenlik kültürü açısından hedef, çalışanların acil bir durumda hangi görevi üstleneceğini bilmesi ve bu hazırlığın düzenli olarak sınanmasıdır.
İlgili okuma: Elektrik Çarpan Kişiye Nasıl Müdahale Edilir? İlk Yardım
Kaynakça
- Sağlık Bakanlığı. Taşınabilir Otomatik Şok Cihazı Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 9 Aralık 2025, sayı 33102. Özellikle madde 5–10 ve Ek-1.
Yönetmelik metni (PDF). - Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Otomatik Eksternal Defibrilatör Rehberi. 17 Nisan 2026. Özellikle bölümler 2.4, 3.1, 4 ve 6.
Bakanlık duyurusu |
OED Rehberi (PDF). - Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. OED Cihazı Nedir ve Kullanımı. 17 Nisan 2026.
Kaynağa ulaşın. - Resuscitation Council UK. Adult Basic Life Support Guidelines. 27 Ekim 2025. Temel yaşam desteği ve defibrilatör kullanımı yaklaşımı için başvurulmuştur. Acil çağrı numarası Türkiye için 112 olarak belirtilmiştir.
Kılavuzu inceleyin. - Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, Sıkça Sorulan Sorular. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği, ilk yardım ve acil durum organizasyonuna ilişkin yükümlülükler.
Kaynağa ulaşın.